AB 46 kritik hammadde projesini destekliyor: Fon 21 milyar euro

Avrupa Birliği, 2030 yılına kadar kritik hammadde arzını hızlandırmak amacıyla 46 yeni stratejik projeyi destekleyeceğini açıkladı. AB Sanayiden Sorumlu Komiseri Stéphane Séjourné, birliğin önümüzdeki aylarda Çin ile yaşanabilecek ticaret gerilimi riskine karşı hazırlık yaptığını ve bu kritik hammadde projeleri adına "tüm imkânları seferber ettiklerini" söyledi. Paketin toplam fonlama maliyeti 21 milyar euro seviyesinde.

Paketin kapsamı ne?

Açıklanan yatırımlar, otomotiv, savunma ve yenilenebilir enerji sektörlerinin ihtiyaç duyduğu lityum, galyum ve nadir toprak elementleri üretim tesislerini içeriyor. Séjourné, izin süreçlerinin hızlandırılmasına alınan üç "sembolik" projeyi tek tek sıraladı:

İlgili: Sumitomo Bakelite Çin'de çip paketleme malzemesi üretimini büyütüyor

• Carester: Fransa'nın güneybatısında, Pau yakınında kurulacak nadir toprak tesisi. 2026'nın sonunda faaliyete geçmesi beklenen tesis, elektrikli araç ve açık deniz rüzgar türbini mıknatıslarında kullanılan disprosyum ve terbiyum üretecek. Komiser, bu iki hammadde için Çin'e neredeyse tamamen bağımlı olduklarını hatırlattı ve tek başına bu projenin dünya üretiminin yaklaşık yüzde 15'ini karşılayabileceğini belirtti.
• Yunanistan galyum tesisi: Halihazırda faaliyette olan üretim tesisi, açıklamada örnek gösterilen ikinci proje oldu.
• Keliber: Finlandiya'daki lityum çıkarma ve işleme tesisi çalışıyor; Avrupa Yatırım Bankası'nın 150 milyon euroluk desteğiyle hayata geçti.

Çin ile ticaret savaşı riski

Açıklama, Pekin'de süren müzakerelerle aynı güne denk geldi. Ticaretten Sorumlu Komiser Maroš Šefčovič, Çin'in AB ile arasındaki her gün bir milyar sterlini aşan ve "sürdürülemez" olarak tanımlanan ticaret fazlasını azaltma görüşmelerini Cuma günü de sürdürdü. Séjourné konuya ilişkin şunları söyledi: "Önümüzdeki aylarda bir krizle karşılaşabiliriz. Birçok sektörde krizi tetikleyebilecek ticaret gerginlikleriyle karşılaşabiliriz. Buna hazırlıklı olmamız gerekiyor ve şu anda hazırlanıyoruz."

Komiser, "Madenler açılıyor, fabrikalar inşa ediliyor, finansman anlaşmaları imzalanıyor ve Avrupa'ya özgü bir değer zinciri ortaya çıkıyor" diyerek birliğin hedefini özetledi. AB, 2011'de Çin'in askeri amaçlı kullanım iddiasıyla yaklaşık 20 kuruluşa yönelik ihracat yasağı getirmesinin ardından nadir toprak bağımlılığını yüzde 90'dan yüzde 60'a indiren Japonya'nın izinden gitmeyi amaçlıyor.

2030 hedeflerine ulaşmak güç mü?

Stratejik statü doğrudan fon sağlamıyor; ancak hızlandırılmış izin süreci ve fon mobilizasyonu desteği sunuyor. Séjourné, üye ülkelerin altı proje için 1 milyar euro, Avrupa Yatırım Bankası'nın ise sekiz proje için 660 milyon euro kaynak serbest bıraktığını aktardı.

Buna karşılık AB endüstrisinde programın yetersiz olduğuna dair eleştiriler var. 2024 tarihli Kritik Hammadde Yasası, birliğin ihtiyacının 2030'a kadar yüzde 10'unun madenden çıkarılmasını, yüzde 40'ının işlenmesini ve yüzde 25'inin geri dönüştürülmesini öngörüyor. Sektör temsilcileri, mevzuatın bu hedefleri gerçekleştirecek kadar güçlü olmadığını savunuyor. 2025'te stratejik statü alan Fransız lityum rafinericisi Viridian Lithium'un bu yıl mart ayında adli tasfiyeye gitmesi, son nihai yatırım kararına yaklaşan projelerin "ciddi likidite ve piyasa baskısı altında" olduğu uyarısını yapan 23 projelik grubun Komisyon'a başvurusunu tetiklemişti.