ABD-Çin ticareti ateşkes yaptı ama tedarik zinciri savaşı sürüyor
Guardian'daki değerlendirmeye göre Washington ile Pekin arasındaki ateşkes görünürde gerilimi düşürdü; ancak kritik mineraller ve çiplerde yeni hamleler…
Öne çıkanlar
- Washington ile Pekin arasındaki ateşkes ocak ayına kadar uzatıldı ancak yeni bir gerginliği önleyecek karşılıklı güvence adımı atılmadı.
- Rekabet silahlanma yerine tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve rakibi kısıtlama stratejileri üzerinden yürütülüyor.
- Çin, nadir toprak ve mıknatıs ihracatındaki üstünlüğünü misilleme aracı olarak kullandı; bazı kısıtlar hâlâ yürürlükte.
- IEA'ya göre Çin'in ABD ve Avrupa'nın nadir toprak mıknatısı erişimini kesmesi yılda yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık maliyet yaratabilir.
- ABD, nadir toprak üretimine yüz milyonlarca dolar yatırıyor; Çin ise çip ve güneş teknolojisi ihracatına kısıtlama getirdi.
ABD ile Çin arasındaki ticaret çatışması, geçen yıl varılan ve ocak ayına kadar uzatılan ateşkesle görünürde sakinleşti. Guardian'da yayımlanan bir değerlendirmeye göre bu sakinlik yanıltıcı: iki ülke de yeni bir gerginlik dalgasını önleyecek karşılıklı güvence için herhangi bir adım atmış değil.
Ateşkes, karşılıklı gümrük artırımını durdurdu ve gelecekte bir ticaret anlaşması ihtimalinin kapısını araladı. Ancak analiz, iki tarafın da masada uzlaşma yerine "kaçınılmaz görünen" yeni turda üstünlük sağlamaya odaklandığını vurguluyor. Her iki ülke de bu rekabeti ekonomik, teknolojik ve askeri üstünlük için ulusal güvenlik önceliği olarak tanımlıyor.
İlgili: ABD-Çin ateşkesinin Shenzhen Zirvesi'nde uzatılması bekleniyor
Silah yerine tedarik zinciri rekabeti
Yeni dönemdeki rekabet klasik silahlanma yarışından farklı işliyor. Çin ve ABD, birbirlerini yok etmeye yönelik silahlar yerine, kendi kritik tedarik zincirlerini dayanıklı kılmanın ve rakibin hayati tedarik zincirlerini gerekirse kısıtlamanın yollarını arıyor. Bu yaklaşımın izleri en azından Covid pandemisine kadar uzanıyor: Devlet Başkanı Xi Jinping, uluslararası üretim zincirlerinin Çin'e bağımlılığının güçlendirilmesini caydırıcılık aracı olarak öngören bir çağrıda bulunmuştu.
Amerikan tarafında ilk çerçeveyi, eski ulusal güvenlik danışmanı Jake Sullivan çizmişti: askeri uygulamaya sahip ileri teknolojilere Çin'in erişimini, küresel ekonomik düzeni bozmadan sınırlamak. Sullivan bu stratejiyi, ticari ve yatırım kontrollerinden oluşan bir "yüksek çitin" arkasındaki "küçük avlu" benzetmesiyle anlatmıştı. Değerlendirme, kısıtlamaların bugün bu başlangıç gerekçelerini aştığını ve yalnızca askeri kapasiteyi değil Çin'in genel teknolojik gelişimini yavaşlattığını belirtiyor.
Kritik minerallerde pazarlık kozu
Pekin, yüksek teknolojili endüstriler için hayati önem taşıyan kritik minerallerdeki üstünlüğünü giderek daha belirgin biçimde kullanıyor. Geçen yıl, ABD gümrüklerine ve yarı iletken erişim kısıtlarına misilleme olarak nadir toprak ihracatını kısıtlaması Washington'da büyük etki yaratmış, kısıtların bir bölümü sonradan gevşetilmişti. Ancak birçok kısıtlama yürürlükte kalıyor ve bazıları ABD dışındaki ülkelere yönelik politika uyarıları olarak da kullanılıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) değerlendirmesine göre Çin, ABD ve Avrupa'nın nadir toprak mıknatıslarına erişimini keserse bunun bu ekonomilere yılda yaklaşık 1,5 trilyon dolar maliyeti olabilir.
İki tarafın hamleleri ve risk
Trump yönetimi, Çin'in önde olduğu nadir toprak madenciliği ve işleme alanına yüz milyonlarca dolar akıtarak farkı kapatmayı hedefliyor; aynı zamanda Çin'in en gelişmiş yarı iletkenlere ve üretim makinelerine erişimini engelleme çabasını sürdürüyor. Çin ise yapay zekâ çipleri ve güneş enerjisi teknolojileri dahil yüksek teknoloji ihracat kısıtlamaları duyurdu ve mineral girdilerine bağımlılığını azaltmaya çalışan ülkeleri cezalandırmayla tehdit etti.
Değerlendirme, barışçıl bir uzlaşmanın ancak tarafların neyin meşru bir ulusal güvenlik riski sayılacağı konusunda ortak bir tanıma varmasıyla mümkün olabileceği sonucuna bağlanıyor: "Avluyu" tanımlamak şart. Buna karşın analiz, tarihteki örnekler üzerinden dünyanın ekonomik çatışmada kalma olasılığının düşük bir barış için fazla yüksek göründüğü uyarısıyla kapanıyor.
Bu haberle ilgili ekonomik veriler
Haberde geçen göstergelerin güncel değerlerini Doviz.day veri sayfalarından inceleyebilirsiniz.
Sıkça sorulanlar
- ABD ile Çin arasındaki ateşkes ne zaman sona eriyor?
- Geçen yıl varılan ateşkes, önümüzdeki ocak ayına kadar uzatıldı. Taraflar bugüne kadar ileri bir ticaret anlaşmasının içeriğini tanımlamış değil.
- Kritik mineraller neden bu kadar önemli hale geldi?
- Nadir toprak elementleri ve bunlardan üretilen mıknatıslar, sivil ve askeri alanda yüksek teknoloji üretimi için vazgeçilmez girdiler. Çin bu arzda belirleyici üstünlüğe sahip ve bu durum pazarlık gücünü şekillendiriyor.
Yayın: · 3 dk okuma
Yatırım tavsiyesi değildir. Veriler bilgilendirme amaçlıdır; ülke ekonomik göstergeleri ve sıralama sayfalarından doğrulanabilir.