Yapay zekâ ile fiyatlandırmaya karşı çağrı: Owens'dan tüketici kuralları

Ekonomi sosyoloğu ve Washington merkezli düşünce kuruluşu Groundwork Collaborative'in başkanı Lindsay Owens, ABD tüketicilerinin karşılaştığı fiyatlandırmayı yeni kitabında ve The Guardian'a verdiği röportajda eleştirdi. Owens, "Gouged: The End of a Fair Price" adlı kitabında enflasyon döneminde şirketlerin uygulamalarını inceleyip kitabın sonunda yerel ve federal yönetimlere yönelik bir "tüketici hakları bildirgesi" öneriyor. Ona göre sorunun çözümü, tüketici hareketinin canlanması ve sert yeni kurallardan geçiyor.

Fiyatlandırma nasıl bir politika aracına dönüştü?

Owens, 2021'de ABD'de enflasyonun ve yaşam maliyeti baskısının yükselmeye başladığı dönemde şirketlerin dilinin değiştiğini fark ettiğini anlatıyor. Maliyetleri yükselen firmalar buna kaygıyla değil, özgüvenle yaklaşıyordu; artan maliyeti tamamıyla tüketiciye geçirme planları hazırdı. Owens, bu özgüvenin arkasında yapay zekâ fiyatlandırma şirketlerine yapılan satın almalar, yeni ortaklıklar ve devreye alınmayı bekleyen yeni teknolojiler olduğunu söylüyor.

İlgili: ABD bütçe açığı yeniden büyüdü: Reagan dönemi 'vergi kesintisi kendini öder' vaadi geri döndü

Sosyolog, bu değişimi maliyet odaklı dönemin bitişi olarak çerçeveliyor: Amerikan kapitalizminin önceki aşamasını sendikaların ezilmesi, ücretlerin baskılanması, NAFTA ile üretimin dışarı taşınması ve düzenleme maliyetlerinin kısılması tanımlarken, şimdi kayıt defterinin gelir tarafına, yani fiyat artırma becerisine geçildiğini belirtiyor. Rekabetin azaldığı pazarlarda bunun uygulanmasının kolaylaştığını ekliyor.

Veri brokerları fiyatlara nasıl karışıyor?

Kitapta adı geçen EverSight, Kronos ve Plexure gibi sıradan tüketicinin bilmediği veri madenciliği şirketlerinin rolü Owens'e göre son derece büyük. Bu şirketlerin dosyalarında tüketicilere ilişkin yaş, gelir, sağlık, din ve hatta parti tercihini de içeren binlerce veri noktası ve çıkarım bulunuyor. Owens, bir veri brokerının yetişkin nüfusun kabaca yüzde 95'ine ilişkin profillere sahip olduğunu iddia ettiğini aktarıyor.

Perakendeciler bu veri havuzlarını, fiyat kararlarının "sanatı ve bilimi" konusunda uzmanlaşmış danışmanlar ve yapay zekâ girişimleriyle birlikte kullanıyor. Tüketiciler üzerinde deneyler yapılıyor, hatta fiyatlar her bir kişinin acı noktasına göre kişiselleştirilebiliyor. Owens'e göre bu durum karşılaştırmalı alışverişi neredeyse imkânsız hâle getiriyor; iade almak ise sohbet botuyla verilen üç günlük bir mücadeleye dönüşüyor ve kazandığınızı sansanız bile bankanın işi gerçekten yaptığından emin olmanız gerekiyor.

Günlük alışverişte ne değişti?

Owens, sistematik değişimin somut örneklerinin her yerde görüldüğünü söylüyor: Kavanozun içbükey hâle getirildiği Skippy fıstık ezmesi, ürün kalitesinin düşürülmesi, satın alınan bir şeye erişimin kapatılması ve yedek parça ile tamir için yüksek ücret ödenmesi. Kitapta ayrıca Kaliforniya'da 120 yıldır yanan ampul ve üreticilerin ampullerin bu kadar dayanıklı olmaması için bir araya gelmesi gibi tarihsel örnekler yer alıyor; Owens, bu tür uygulamaların ne kadar sistematik ve bilinçli olduğunun tam kavranmadığını düşünüyor.

Amerikalı tüketicilerin durumuna ilişkin Owens, temel harcamaların kredi kartına yaslandığını ve "şimdi al, sonra öde" araçlarının yaygınlaşmasının alışverişin ne kadar zorlaştığını gösterdiğini belirtiyor. Ona göre tüm bu tablo, ekonomiye katılımın temel biçimlerinden birine duyulan güveni aşındırdı.

Önerilen kurallar neler?

Kitabın kapanışındaki bildirge, şirketlerin ortak yazılımlar kullanarak fiyat koordinasyonu yapmasının yasaklanmasını ve yapay zekâ "alışveriş asistanlarının" tüketicinin çıkarına hareket etmesini, onları daha pahalı ürünlere yönlendirmemesini zorunlu kılmasını içeriyor. Owens, tüketici verisi toplamayı tek amaç edinmiş şirketlerin yeterli gizlilik korumaları yasalaşsaydı var olamayacağını da savunuyor; müşteriyi sömürmeyi reddetmesinin şirketlere madalya değdirmemesi, zorunlu tutulması gerektiği görüşünde.

Owens'in bu görüşlerle bağladığı mesaj, kısa bir alıntıyla özetlenebilir: "Bir yaşam maliyeti krizi, ülkede yeniden canlanan bir tüketici hareketi için taban oluşturmanın tam zamanı." Ona göre her 10-20 yılda bir tüketicilerin neye hakkı olduğunun yeniden tartışılması ve kuralların güncellenmesi gerekiyor.