Çin'den ABD'ye 30 dolarlık oyuncak: paranın 22,65 doları ABD'de kalıyor

ABD'de rafta 30 dolara satılan Çin menşeli bir oyuncakta üreticinin eline yalnızca 6 dolar geçiyor; nakliye ve gümrük eklenince zincirin Çin tarafındaki toplam maliyet 7,35 dolarda kalıyor. Geriye kalan 22,65 dolar — yani tüketici ödemesinin yüzde 75,5'i — hiç ABD dışına çıkmıyor ve ithalatçı şirket, taşımacılık firması ile perakendeci arasında paylaşıyor. Bu dağılım, sektör temsilcilerinin aktardığı rakamlarla Noel sezonu öncesi oyuncak ithalatı zincirinin maliyet haritasını çıkarıyor.

Dağılımın çarpıcı yanı, zincirin en ucuz halkasının üretim olması. Tonka kamyonları ve Care Bears oyuncaklarının üreticisi Basic Fun'ın yöneticisi Jay Foreman'a göre Çinli fabrikaların kâr marjı yüzde 3 ile 10 arasında; 30 dolarlık örnekte bu, 6 dolarlık üretim bedelinin yalnızca 18 ile 60 sentlik dilimine denk geliyor. Foreman, perakende fiyatının büyük bölümünün ABD'de kaldığını, tutarın kendi şirketi, taşımacılık şirketi ve perakendecide kaldığını aktarıyor.

İlgili: ABD'de veri merkezi karşıtı tepki ara seçimleri belirleyebilir

Üreticiye düşen payın içi ne kadar dar?

Guangdong'daki Dongguan kentinde faaliyet gösteren Mihox fabrikasının satış ekibinden Melanie Wang, fabrikaya perakende fiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin kaldığını söylüyor. Bu tutar plastik gibi hammaddeleri, ücretler dahil üretim maliyetlerini ve kârı birden karşılamak zorunda. Wang'ın aktardığına göre şirket 800'den fazla kişi istihdam ediyor ve yılda yaklaşık 55 milyon oyuncak üretiyor; işinin yarısı ABD pazarına yönelik.

Zaman çizelgesi de üreticinin lehine değil: bir fikirden onaylı tasarıma ulaşmak bir-iki yıl sürebiliyor ve müşterinin tasarımları tekrar tekrar değiştirmesi bu sürecin büyük bölümünü kaplıyor. Kalıbın yapımı yaklaşık bir ay, üretim süreci ise yaklaşık üç ay alıyor.

Sınırda eklenen iki kalem: navlun ve gümrük

Üretim bedeline eklenen ilk yük taşımacılık. Hong Kong merkezli lojistik şirketi FreightAmigo'nun kurucu ortağı Ivy Tse, Shenzhen limanından ABD'nin batı kıyısına yaklaşık 15, doğu kıyısına 25-30 gün sürdüğünü belirtiyor. Fabrikadan ABD'ye uzanan nakliye, imalat maliyetine genellikle yüzde 10 civarı ekliyor — 30 dolarlık örnekte 60 sent. Bu yılın Noel oyuncakları Ağustos ve Eylül'de Çin'den ayrıldı.

Sınırda Çin menşeli oyuncaklara uygulanan temel gümrük oranı şu an yüzde 12,5 ve bazı ürünler daha fazla ödüyor. Vergi perakende fiyatı üzerinden değil imalat bedeli üzerinden hesaplandığı için 30 dolarlık oyuncakta yük 75 centte kalıyor. Vergiyi ödeyen taraf ithalatçı ABD şirketi: Chicago yakınında eğitim oyuncakları satan Learning Resources'ın yöneticisi Rick Woldenberg, ithal ettiklerinin yarısının Çin'den geldiğini belirterek "Tarifelerin yüzde 100'ünü biz ödüyoruz, bunda kuşku olmasın" diyor.

Tarife yönünde bir değişiklik beklemede: geçen ay ABD Başkanı Trump ile Çinli lider Xi Jinping'in görüşmesinin ardından iki hükümet oyuncakları daha düşük tarifeye önerdi; ancak ne yeni bir oran ne bir yürürlük tarihi belirlendi ve ABD tarafında önce kamuoyu görüşü sürecinin tamamlanması gerekiyor.

Üretim neden hâlâ Çin'de sıkışmış durumda?

Vietnam'da ortalama ücretin Çin'in yaklaşık yarısı olduğu bir rapora rağmen üretim belirgin biçimde dışarı çıkmıyor. Hong Kong Oyuncak Üreticileri Birliği başkanı Samson Ko, üyelerinin yüzde 10'undan azının herhangi bir üretimi Çin dışına taşıdığını ve bunlarda da belirleyicinin çoğunlukla müşteri talebi olduğunu aktarıyor. Son dönemdeki ücret artışlarıyla Çin'de işgücünün artık ucuz olmadığını kabul eden Ko, otomasyonun çoğunlukla kalıp ve paketleme aşamalarıyla sınırlı kaldığını, yumuşak oyuncaklarda ve bazı elektronik parçalarda işgücünün hâlâ yoğun kullanıldığını vurguluyor.

Ko'nun açıklamasına göre asıl neden zincirin yapısı: tek bir oyuncak kalıptan elektronik montaja, dikişten nihai birleştirmeye kadar birden fazla üretim aşamasından geçiyor ve bu aşamalar farklı fabrikalara yayılabiliyor. Guangdong'da bu tesisler birbirine yakın konumlanıyor ve birlikte çalışmaya alışık; bu da süreci diğer ülkelerden daha akıcı hale getiriyor.

Pazarın ölçeği: yüzde 78,3'lük pay

Zincirin büyüklüğü ABD hükümeti verileriyle ölçülebilir: 2024'te ABD'ye yapılan oyuncak ithalatının yüzde 78,3'ü Çin'den geldi ve bu ithalatın değeri 9,8 milyar dolar olarak kayıtlara geçti. Ülkeye satılan oyuncakların büyük bölümünün üzerindeki "Made in China" ibaresi bu tablonun raftaki yansıması. Zincirin her halkasındaki paylar, BBC World Service'in "Follow the Money" serisinde sektör temsilcileriyle yapılan görüşmelere dayanıyor.