Kanada'nın petrol kenti Alberta'da bağımsızlık oylaması: Maliyet tahmini 400 milyar dolar

Kanada'nın petrol ve doğal gaz rezervleriyle öne çıkan Alberta eyaletinde vatandaşlar, 19 Ekim'de ileride bağlayıcı bir bağımsızlık referandumuna gidilip gidilmeyeceğini belirleyecek. Oylamada seçmenler, Kanada'da kalmayı ya da ayrılık sürecini ileri taşıyan resmî bir referanduma zemin hazırlamayı seçecek.

Ekonominin ağırlığı petrolde

Alberta, Kanada'nın enerji sektörünün merkezi konumunda ve ülkenin petrol rezervleri dünyada dördüncü sırada tahmin ediliyor. Ham petrol, 2025'te 142 milyar Kanada doları değerinde ihracat geliriyle Kanada'nın en kârlı emtiası; üretimin büyük bölümü ABD'deki rafinerilere satılıyor. Eyalet, ülke genelinde kişi başına en yüksek GSYH'ye sahip ve güçlü ekonomisi sayesinde yılda milyarlarca dolarlık katkıyı federal vergi havuzuna aktarıyor. Alberta, 1965'ten bu yana federal hükümetten "dengeleme" ödemesi de almıyor.

İlgili: Ara seçim yaklaşırken yakıt fiyatlarıTrump'ı zorluyor: G7 stok salımı tek etkili hamle mi?

Ayrılıkçıların argümanı: Ottawa'ya akan servet

Bağımsızlık destekçileri, eyaletin Kanada içinde adeta kısmaya maruz kaldığını ve petrol-doğal gaz gelirinin Ottawa ile paylaşılmak yerine eyalette tutulursa on milyarlarca dolar tasarruf sağlanacağını savunuyor. Fraser Institute düşünce kuruluşundan ekonomistler Tegan Hill ve Nathaniel Li'nin hesaplamasına göre Alberta, 2007'den bu yana Ottawa'ya net 322 milyar Kanada doları katkı yaptı; bu yılda ortalama 17 milyar dolarlık bir akışa denk geliyor. Hill, bu rakamın Britanya Kolombiyası'nın neredeyse dört katı, Ontario'nun dört katından fazla olduğunu vurguluyor.

Karşı hesap: Yüz milyarlarca dolarlık geçiş faturası

Net karşısında ise ağır maliyet projeksiyonları duruyor. Bağımsızlığa karşı çıkan eyalet Başbakanı Danielle Smith, yalnızca geçiş maliyetlerinin 400 milyar Kanada dolarına ulaşabileceğini, buna politik istikrarsızlık kaynaklı yatırım ve ticaret kayıplarının ekleyeceğini söylüyor. Smith'in hükümetinin önceki ay yayımladığı rapor, ayrılığın beş yılda 50 ile 170 milyar Kanada doları arasında maliyet doğuracağını ve uzun vadede sonucun öngörülemez olduğunu hesaplıyor. Yeni kurulacak bir devletin vergi ve ulusal güvenlik kurumları oluşturması, kendi anayasasını, yargı sistemini ve emeklilik planlarını geliştirmesi, ulusal parklar ve askeri üsler gibi federal varlıkların paylaşımını müzakere etmesi gerekecek.

CanadaWest Foundation'ın analizine göre eyalet, Kanada'nın ulusal borcundan bir pay alması durumunda 258 ila 333 milyar Kanada doları ek borç yükü altına girebilir. Rapor, GSYH üzerindeki tahmini darbeyle birlikte ayrılığın Albertalıların ortalama harcanabilir gelirini yüzde 5,8 oranında azaltabileceğini öngörüyor. Eski eyalet finans yetkililerinden Lennie Kaplan, bu belirsizliği yaratmak yerine sorunların Kanada içinde çözülmesini savunuyor.

Marjinal hareketten ana akım siyasete

Kamoyoklama verileri, Albertalıların yüzde 20-25'inin bağlayıcı bir ayrılık referandumu için oylamayı desteklemeyi planladığını gösteriyor; destek genç, kırsal ve muhafazakâr seçmenler arasında daha yüksek. Kıyıya çıkış yapmak isteyen kara durumundaki Alberta'ya önerilen boru hatlarının çevresel ve politik itirazlarla engellenmesi, Ottawa'da bir on yıl süren Liberal yönetim ve pandemi kısıtlamalarına ilişkin güvensizlik, harekete ivme kazandıran başlıca etkenler olarak sıralanıyor. Ayrılıkçı örgütçüler geçtiğimiz yıl il genelinde toplantılar düzenleyip bu yıl 300 bini aşkın imzalı bir vatandaş girişimi sundu; Başbakan Smith de oylamaya izin verme kararı aldı.