DNA'sız da iz sürüyor: Genetik soybilimi 30 yıllık cinayeti nasıl çözdü?

ABD'de adli vakaların çözümünde kullanılan araştırmacı genetik soybilimi tekniği, klasik DNA karşılaştırmasının tıkandığı noktada devreye giriyor: şüphelinin kendi DNA'sı veritabanında olmasa bile, uzak akrabalarının genetik profilleri üzerinden bir aileye ulaşılabiliyor. Tekniğin son örneği, Illinois'te 1993'ten beri faili meçhul kalan bir cinayet oldu; Houston merkezli Othram şirketinin analizi, 70 yaşındaki bir şüphelinin yakalanmasıyla sonuçlandı.

Klasik DNA testi neden yetmedi?

34 yaşındaki Randy Gail Sperino, 9 Kasım 1993 akşamı Granite City'de bir kamyonete binerken son kez görülmüş ve saatler sonra cesedi yakın bir tarlada bulunmuştu. Olay yerinden elde edilen DNA, standart kolluk veritabanlarıyla karşılaştırıldığında hiçbir eşleşme çıkmamıştı; Madison County Şerif Ofisi ekipleri üç on boyunca yüzlerce kişiyi sorguladı ama sonuç alamadı.

İlgili: Brezilya ile Çin aile çiftçileri için beş yıllık yapay zekâ programında anlaştı

Aile ağacı tekniği nasıl çalışıyor

Dedektifleri yeni yola iten, bu tekniğin 2018'de Golden State Killer olarak bilinen Joseph James DeAngelo'nun yakalanmasında kullanılmış olmasıydı. Othram, cinayet zanlısının kendi profili mevcut olmasa da, geniş ailesinin tüketici soy platformlarına sunduğu profillerden erkek bir aile üyesini belirledi; kamuya açık kayıtlar, ölüm ilanları ve nüfus sayımı verileri aile ağaçlarının nasıl bağlandığını kuruyor. Madison County Şerif Ofisi'nden Yüzbaşı Tim Lawrence bu ipucunun vakayı çözdüğünü söyledi; şüpheli Albert "Buddy" Zigler cinayeti itiraf etti ve mayısta suçlandı. Kurbanın oğlu Wes Sperino basın toplantısında artık kimin bu işi yaptığını bildiğini ifade etti.

Yapay zekânın rolü: 2.000 sayfalık evrak

Soruşturmada ikinci teknoloji katkısı, 1993'ten bu yana biriktirilen 2.000 sayfayı aşkın kaydın taranmasıydı. Ekip, CentralSquare'in Centerline AI platformunu kullanarak zaman çizelgesi kurdu ve tanık bilgilerini düzenledi; sorgu sırasında da yapay zekâya sorular sorarak şüphelinin ifadesinin tutarlılığını değerlendirebildi. Lawrence, teknolojinin ancak araştırmacı kadar iyi olduğunu, bir noktadan sonra insanın sahada çalışması gerektiğini belirtti.

Sınırlar ve gizlilik tartışması

Yöntemin en temel sınırı, DNA bulunmayan vakalarda uygulanamaması. Othram'ın yöneticisi David Mittelman, tekniğin her vakayı çözemediğini ancak veritabanında şans eseri eşleşme bulma ihtimaline dayanmaktan çok daha güçlü olduğunu söyledi. King's College London'dan adli genetik uzmanı Denise Syndercombe Court ise önemli gizlilik kaygıları bulunduğunu, bir kişinin rıza vermiş olsa bile genetik akrabalarının onay vermemiş olabileceğini vurguladı; Othram yalnızca kullanıcıların kolluk eşleşmesine rıza gösterdiği platformlarla çalıştığını belirtiyor.

Bir diğer engel finansman: Mittelman'a göre her kolluk kurumu bu yöntemi kullanmak istiyor ancak fonlama yetersiz, bazı vakalar bağış ve halk fonlamasıyla destekleniyor. Tekniği İsveç, Danimarka ve Avustralya gibi ülkeler benimsemişken İngiltere'de henüz kullanılmıyor; İçişleri Bakanlığı konuyu değerlendiren bir çalışma yürütüyor. Syndercombe Court, İngiltere'nin güçlü ulusal DNA veritabanı sayesinde olay yerinden DNA elde edilebilirse kimlik tespitinde yüksek oranda sonuç alabildiğini belirtiyor.