DTÖ raporu: Parçalanmanın faturası kazançtan ağır

Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) 2026 raporu, 2050'ye uzanan projeksiyonlarında ticaret düzeninin parçalanmasının faturasını işbirliğinin getirisinden yüksek hesaplıyor. Rapora göre Serbest Ticaret Anlaşmaları'nın (STA) belirleyici hale geldiği senaryoda küresel ihracat yüzde 26,9 küçülüyor; çok taraflı işbirliğinin güçlendirildiği senaryoda ise artış yüzde 17,9'da kalıyor.

Küresel hasılada da yön aynı: STA senaryosunda GSYH yüzde 6,9 geriliyor, işbirliği senaryosunda yüzde 2,9 artıyor. Rapordaki hesapları TEPAV Ticaret Çalışmaları Merkezi Direktörü Bozkurt Aran analiz etti; öne çıkan iki başlık, çok taraflı sistemin zayıflaması ve güçlenmesi üzerinden kuruluyor.

İlgili: Los Angeles Limanı tarihinin en yoğun çeyreğini yaşadı: Temmuz-Eylül rekoru

Çok taraflı işbirliği güçlenirse ne oluyor?

Ortak kurallara dayanan ticaret düzeninin korunduğu ve derinleştirildiği kurguda küresel ihracat yüzde 17,9, küresel GSYH yüzde 2,9 oranında artıyor. Bu senaryo, DTÖ üyeleri arasındaki çok taraflı çerçevenin güçlendirilmesine dayanıyor.

STA'lar öne geçtiğinde rakamlar nasıl değişiyor?

İkili ve bölgesel anlaşmaların belirleyici olduğu kurguda her iki gösterge de geriliyor. DTÖ raporu bu senaryoda küresel ihracat için yüzde 26,9'luk, küresel GSYH için yüzde 6,9'luk bir küçülme hesaplıyor. Karşılaştırma, ihracattaki daralma oranının işbirliği halindeki artış oranından yüksek olduğunu gösteriyor.

Hesaplar hangi zaman ufkunu kapsıyor?

Rapordaki projeksiyonlar 2050 yılına kadar uzanıyor ve dünya ticaretine ilişkin üç ayrı senaryo içeriyor. Sayısal karşılaştırma, bu senaryolardan sistemin zayıfladığı ve güçlendiği iki kurgu üzerinden yapılıyor.

• İşbirliği senaryosu: küresel ihracat yüzde 17,9, küresel GSYH yüzde 2,9 artış.
• STA senaryosu: küresel ihracat yüzde 26,9, küresel GSYH yüzde 6,9 küçülme.
• Her iki hesap da 2050'ye uzanan bir perspektifle yapılıyor.

İki kurgu arasındaki fark nereden geliyor?

Çok taraflı sistem, DTÖ üyeleri arasında ortak kurallara dayanan bir ticaret düzeni öngörüyor; Serbest Ticaret Anlaşmaları ise iki ya da daha fazla ülke arasında imzalanan ikili ve bölgesel metinlerden oluşuyor. Rapordaki iki kurgu, bu mimari tercihin ihracat ve hasıla üzerindeki uzun vadeli etkisini karşılaştırıyor.

Hesaplar uzun vadeli bir perspektife dayandığı için kısa vadeli ticaret akışlarına ilişkin bir öngörü içermiyor. Bu nedenle rapordaki rakamlar kesin bir sonuç değil, ticaret mimarisindeki tercihe bağlı iki olası ufuk olarak okunuyor; iki senaryo arasındaki ayrım, ticaret düzeninin hangi yönde evrileceğine göre ortaya çıkıyor.