Başbakan Burnham GB Grid'i duyuracak: Elektrik şebekesine kamu yatırımı

Başbakan Andy Burnham, Liverpool'da yapacağı ilk İşçi Partisi konferans konuşmasında Britanya'nın elektrik şebekesine yatırım yapacak kamu şirketi GB Grid'i duyuracak. Yeni kurumun amacı, şebeke bağlantılarını rekabeti artırarak hızlandırmak ve Birleşik Krallık'ın enerji maliyetini on yıl içinde Avrupa'daki diğer ülkelerin seviyesine indirmek.

BBC'nin haberine göre Burnham, hızlı şebeke bağlantılarının işletmeler için "felç edici" boyuta ulaşan bir enerji maliyet krizini çözebileceğini söyleyecek. Great British Grid adını taşıyacak kurum, yaz aylarında iktidar hedefinin merkezine koyduğu "kamu hizmetlerinde daha geniş kontrol" vizyonunun ilk büyük hamlesi olarak sunulacak.

İlgili: İngiltere'de rekabet yasağı kısıtlanıyor: 5 milyon çalışanı ilgilendiren düzenleme

GB Grid ne yapacak?

İşçi Partisi'nin açıklamasına göre yeni kurum, Britanya'daki iletim şebekesini şu anda elinde bulunduran ve yöneten üç özel şirketin yanında bağlantı projelerine yatırım yapacak ve bu projeler için rekabet edecek. Şebekeye bağlanmayı bekleyen firmaların bağlantı altyapısını kendilerinin finanse etmesi de kolaylaştırılacak; kamu şirketi bu çabalara destek verip gerektiğinde ortak yatırım yapabilecek.

Finansman için ayrı bir bütçe öngörülmüyor: Parti, kaynağın GB Energy'nin mevcut bütçesi içinden bulunacağını belirtti. GB Energy, İşçi Partisi'nin geçen yıl kurduğu ve merkezi Aberdeen'de bulunan kamusal yeşil yatırım şirketi.

Burnham ne diyecek?

Burnham, GB Grid'in "özel sektörle ve şebeke şirketleriyle" birlikte çalışacağını söyleyecek. Salonda okunması beklenen ifadeler şöyle:

"Maliyetleri düşürmek ve teslimatı hızlandırmak için rekabeti artıracak. Böylece işletmeler daha hızlı bağlanacak ve daha çabuk büyüyecek. Daha fazla kamu denetiminin yapabileceği budur."

Burnham'ın dört günlük kongre için belirlediği genel tema "umut" olurken, başbakan seçmenlerle zorlu konularda "dürüst bir konuşma" yapma sözü de verdi.

Şebeke neden tıkanmış durumda?

Elektrik üretiminin büyük fosil yakıt santrallerinden, açık deniz rüzgar çiftlikleri gibi uzak lokasyonlardaki yenilenebilir kaynaklara kayması, Britanya'nın yaşlanan iletim şebekesinin önümüzdeki yıllarda kapsamlı biçimde yeniden kablolanmasını gerektiriyor. Enerji düzenleyicisi Ofgem'in tahminine göre şebeke için 2025 ile 2031 arasında 70 milyar sterlinlik yatırım gerekiyor; bu, mevcut yatırım hızının dört katına karşılık geliyor.

Ulusal Denetim Ofisi'nin (National Audit Office) bu ay yayımladığı rapor tabloyu daha da sertleştiriyor: Şebekeye bağlanmayı bekleyen proje sayısı "belirgin" biçimde artmış durumda ve gecikmeler de büyüyor.

Sosyal bakım finansmanı ve üçlü kilit sorusu

Burnham, hafta sonu açıkladığı İngiltere için NHS tarzı sosyal bakım sistemini nasıl finanse edeceğine dair ayrıntıları da konuşmada paylaşacak. Planı, en geç Ağustos 2029'da yapılması gereken genel seçimde seçmene sunmayı ve yeni sistemi 2030'dan itibaren devreye almayı hedefliyor.

Konuşma, gelecek ay sonunda verilecek zorlu bir Bütçe'nin hemen öncesinde geliyor; Başbakan'ın manevra alanını son haftalardaki Birleşik Krallık borçlanma maliyeti artışları daralttı. Bu çerçevede emeklilik ödemelerinin her yıl yüzde 2,5, enflasyon ya da ortalama ücret artışının en yükseği oranında artırılmasını öngören "üçlü kilit" politikasının gözden geçirilip geçirilmeyeceği tartışılıyor. Şansölye John Healey, 2015'ten bu yana her İşçi Partisi manifestosunda yer alan taahhüdün bir sonraki seçim programında yer alacağını garanti etmedi; BBC Radio 5 Live'a "manifesto, seçim zamanındaki manifesto olacak" diyerek konuyu ileri bir tarihe bıraktı.