IMF Yıllık Toplantısı Bangkok'ta: Küresel ekonomi şoklara dirençli ama kırılgan

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) yıllık toplantısı için Bangkok'ta bir araya gelen finans bakanları ve merkez bankası başkanları, küresel ekonominin bu yıl birbirini izleyen şoklara rağmen tam teşekküllü bir krize dönüşmeden ayakta kalmasını masaya yatırıyor. İki büyük bölgesel savaş, ciddi bir enerji şoku, yükselen enflasyonla birlikte devlet borçlanma maliyetlerindeki artış ve ABD-Çin ticaret gerginliği ekonomiyi zorluyor; buna karşılık etkiler şimdilik sınırlı kalmış durumda.

The Guardian'da köşe yazarı Larry Elliott'un değerlendirmesine göre, bu tablo 2008 sonbaharındaki küresel bankacılık krizinin en kötü döneminde yapılan toplantıyla kıyaslandığında çarpıcı bir fark oluşturuyor. IMF de ülkelerin bu kadar çok karşı rüzgâra rağmen direnç gösterdiği tespitini yapıyor; kurum, İngiltere'nin büyüme tahminini bu yıl için yukarı revize etti ve hükümetin bütçe açığını azaltma planını olumlu bulduğunu açıkladı.

İlgili: Bitcoin 81.000 doların altına geriledi: Fed faiz kararı belirsizliği baskıyor

Dayanıklılığın üç nedeni

Bu tablonun tarihsel emsallerden sapması üç faktöre bağlanıyor. Birincisi, yapay zekâya yönelik devasa yatırım; bu özellikle ABD'de belirleyici oldu ve ABD, G7 içinde yıl bazında açık ara en hızlı büyüyen ekonomi konumunda. İkincisi, ülkelerin Orta Doğu'dan kaynaklanan ham petrol kaybını telafi etmek üzere stoklarını kullanması; stoklar tüketilmeseydi petrol fiyatları çok daha keskin biçimde yükselirdi. Üçüncüsü, Çin'in dünyaya ucuz mal ihraç etmesine dayalı ekonomi stratejisinin diğer ülkelerde ithalat fiyatlarını aşağı çekmesi ve enflasyonist baskıyı hafifletmesi.

Biriken riskler

Buna karşılık karşılıklı tehdit unsurları çoğalıyor. Orta Doğu'daki çatışmanın Suudi Arabistan'a yaymasıyla durum bozuluyor ve petrol stokları azalıyor. Batı'da ucuz Çin malları imalat istihdamını tehdit ediyor; Almanya bu açıdan özellikle savunmasız konumda görülüyor. ABD'deki devasa yapay zekâ yatırımlarının bir diğer yüzü ise borçlanma maliyetini yükseltmesi ve yapay zekâ dışındaki sektörlerde sermaye kıtlığı yaratması.

Hükümetler ayrıca, küresel tedarik zincirlerinin gergin ve kırılgan olduğu bir dönemde ulusal öz yeterliliği artırma baskısıyla karşı karşıya. Hindistan ve Fransa'daki öğrenci gösterileri devletlerin müdahale talebini görünür kılarken, devletlerin fiili müdahale kapasitesinin iddia ettiklerinden çok daha zayıf olduğu vurgulanıyor.

Sıkı maliye çağrısı ve siyasi maliyeti

IMF Başkanı Kristalina Georgieva ve Bank of England Valisi Andrew Bailey dahil isimler daha sıkı maliye yönetimi çağrısı yapıyor. Ancak bu çağrılar, seçmenlerin politikacılardan daha az değil daha fazla harcama beklediği bir döneme denk geliyor; sert tedbirlerin fiilen uygulanması durumunda tepkinin sert olacağı değerlendiriliyor. Hükümetlerin bir diğer seçeneği olan vergi artırma ya da harcama kesintisi yolu, tahvil piyasalarını bütçe açığındaki azalmayla etkilemeyi amaçlıyor.

Çok taraflı sistemin krizi

Korumacılığın yükseldiği bu dönemde güçlü bir çok taraflı iş birliği sistemine duyulan ihtiyaç artmış durumda; ancak Dünya Ticaret Örgütü işlevsizleşmiş, IMF ve Dünya Bankası ise ABD yönetiminin dalgalı tutumunu eleştirmekte isteksiz davranıyor. Eski BM yetkilisi Richard Kozul-Wright'ın geçen ay yayımlanacak çalışmasında belirttiğine göre, 1944 Bretton Woods konferansında kurulan bu iki kurum hâlâ faal olsa da New Deal ilkeleriyle bağını yitirdi: ekonominin yönetiminde devlet müdahalesi, aktif sanayi politikası, tam istihdam hedefi ve yoksul ülkelere kalkınma desteği. Kozul-Wright, son on yıllarda izlenen gündemin sermayenin serbest dolaşımını teşvik ettiğini, özel kârı koruduğunu ve hükümetlerin politika alanını daralttığını; bunun sonucunda kurumların artan eşitsizlik, borç stresi ve kaygı çağının yol açtığı duruma hizmet ettiğini savunuyor.

IMF'nin mali yardım için başvuran ülkelere sunduğu programlar da bu politika alanı daralmasının örneği sayılıyor: yardım, önc yüklemeli vergi artışı ve harcama kesintisi şartına bağlı. IMF'nin "sert sevgi" yaklaşımının daha yüksek başarı şansına sahip olduğu argümanına karşılık, kurumun başarı tanımının dar olduğu — esasen borç alan ülkenin önümüzdeki üç yıl içinde yeni bir IMF programına ihtiyaç duymaması anlamına geldiği, yaşam standardının iyileşmesi ya da yoksulluğun azalması anlamına gelmediği eleştirisi dile getiriliyor.