Brent 100 doların üzerinde: ABD dizel ihracatı yasağı masada

Brent petrol fiyatı yeniden 100 doların üzerine çıktı. İran ile süren savaşın bölgede ham petrol üretimini ve taşımacılığını kesintiye uğratması akaryakıt maliyetlerini yukarı taşırken, İngiltere'de dizelin litre başına ortalama pompa fiyatı 198,32 peniye ulaştı. RAC adlı motorlu taşıt kuruluşunun verilerine göre bu seviye, 25 Haziran 2022'de kaydedilen 199,09 penilik tüm zamanların zirvesinin hemen altında. Kuruluş, fiyatın hafta sonu yeni bir rekora ulaşmasını bekliyor.

RAC'ın politika birimi başkanı Simon Williams, Haziran 2022'deki zirvenin "neredeyse kesin olarak" hafta sonu aşılacağını söyledi; ona göre satıcılar yeni tedarik için ödedikleri artışı pompaya yansıtmaya devam ediyor.

İlgili: İngiltere G20 dönemine borç erteleme planı hazırlıyor: 27 ülkeye 10 yıl nefes

İngiltere'de pompa fiyatları savaş öncesine göre nerede?

Çatışmalar başlamadan önce İngiltere'de ortalama benzin fiyatı 132,83 peni, dizel ise 142,38 peniydi. Bugün dizel 198,32 peniye çıkmış durumda. Benzinin litre fiyatı ise 173,6 peni ile dört yılı aşkın sürenin en yükseği; ancak 2022 yazında görülen 191,5 penilik zirvenin hâlâ altında. Analistlere göre ham petrol varil fiyatındaki her 10 dolarlık artış pompa fiyatlarını litre başına yaklaşık 7 peni yukarı çekiyor. Petrol taşımacılığı yavaş işlediği için toptan piyasadaki hareketlerin pompaya yansıması yaklaşık iki hafta sürüyor.

Brent petrol fiyatı neden yeniden yükseldi?

Küresel ölçüt Brent petrolün varil fiyatı savaş öncesinde 70 dolar civarındaydı; çatışmaların başlamasıyla 120 doların üzerine çıktı. ABD ile İran'ın haziranda çatışmayı bitirmeye yönelik bir çerçeve anlaşmada uzlaşmasıyla fiyat temmuz başında yeniden 70 dolara yaklaştı. Ancak barış görüşmelerinin çökmesinin ardından yükseliş geri döndü ve fiyat şu anda 100 doların üzerinde seyrediyor.

Hareketliliğin ana nedeni, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın normalde yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması. Uzmanlar, boğazın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşma sağlansa bile normal sevkiyat düzeylerine dönmenin zaman alacağını ve savaşın etkilerinin aylarca sürebileceğini belirtiyor.

Trump ABD dizel ihracatına yasak getirir mi?

ABD Başkanı Donald Trump, yükselen dizel fiyatlarına yanıt olarak ABD'li üreticilerin yurt dışına dizel satmasının yasaklanmasını değerlendiriyor. Henüz böyle bir adım atılmadı ve tehdidin ne kadar ciddi olduğu konusunda görüşler ayrışıyor. İngiltere ile ABD dizeline yoğun biçimde bağımlı birçok Avrupa ülkesinin böyle bir karardan zarar göreceği değerlendiriliyor. Kimi görüşlere göre yasak kısa vadede ABD'de dizel fiyatlarını düşürebilir; ancak uzun vadede ABD üretimini zayıflatıp dizel fiyatları üzerinde yeniden baskı yaratabilir.

Vergi ve fiyat şişirme tartışması

İngiltere'nin resmi piyasa düzenleyicisi, çatışma sürecinde perakendecilerin krizden yararlanmak için fiyatlama stratejilerini aktif biçimde değiştirdiğine dair kanıt görmediğini bildirdi; benzin istasyonları da fiyat şişirme suçlamalarını reddediyor. Hükümetin Fuel Finder uygulaması sürücülerin ülke genelindeki istasyon fiyatlarını karşılaştırmasına imkân tanıyor.

Vergi tarafında ise dönemin başbakanı Keir Starmer, mayıs ayında çatışma nedeniyle eylülde yürürlüğe girmesi planlanan 5 penilik yakıt vergisi artışının aralık sonuna ertelendiğini açıklamıştı. RAC, yakıt vergisinin en azından parlamentonun dönem sonuna kadar mevcut düzeyde bırakılması için "çok güçlü bir gerekçe" olduğunu savunuyor.

İngiltere petrol ve gazda ithalata büyük ölçüde bağımlı; ithalatın önemli bölümü ABD ve Norveç'ten geliyor. Kuzey Denizi'nden çıkarılan petrolün büyük kısmı ise rafine edilmek üzere ihraç ediliyor. Bu yapı, küresel petrol fiyatındaki hareketin doğrudan İngiltere'nin akaryakıt maliyetine yansıması anlamına geliyor.