Kuzey Denizi geliri yatırılsaydı 1 trilyon sterlinlik petrol fonu oluşurdu

İngiltere Hazine'si (Treasury) ilk kez, Kuzey Denizi'nden elde edilen petrol ve gaz gelirleri tarih boyunca yatırıma dönüştürülmüş olsaydı bugün yaklaşık 1 trilyon sterlin değerinde bir petrol fonu oluşabileceğini hesapladı. Açıklama, Maliye Bakanı John Healey'nin Jackdaw gaz platformunun onay duyurusuyla aynı gün açıkladığı, mevcut National Wealth Fund'dan yönlendirilecek 2 milyar sterlinle kurulan "Energy Wealth Fund"ın lansmanıyla geldi.

1 trilyon sterlinlik rakam nasıl hesaplandı

Hesaplama, Hazine'nin iç modellemesine dayanıyor: İngiltere'nin tarihsel Kuzey Denizi gelirlerinin yaklaşık 200 milyar sterlinlik tutarının hiç çekilmeden yatırıldığı ve Norveç'in fonuna benzer bir getiri oranıyla büyüdüğü varsayılıyor. Healey, "Bu petrol ve gazın geliri gelecek nesiller için yatırılabilir. Bunu 1980'lerde Kuzey Denizi petrolü ilk keşfedildiğinde yapsaydık, bugün muhtemelen 1 trilyon sterlin değerinde bir fonumuz olurdu" dedi.

İlgili: İngiltere Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw gaz sahası için kararını Çarşamba açıklayacak

Hasılat nereye gitti: 1980'lerden kalma eleştiri

Rakam, uzun yıllardır İngiltere ekonomi politikası çevrelerinde yürütülen tartışmayı da yeniden alevlendirdi. Ekonomistler, 1980'lerde zirve yapan petrol gelirlerinin seçim öncesi vergi indirimlerine ve dönemin tüketim harcamalarına aktarıldığını, böylece sistematik bir birikimin oluşmadığını eleştiriyor. Hazine kaynaklarına göre bu bir "kaçırılmış fırsat"; gelirler düzenli yatırılsaydı gelecek nesiller için büyük bir ulusal varlık oluşturulabilirdi. Tartışma, kamu borcunun ilk kez 3 trilyon sterline ulaştığı bir haftada gündeme geldi.

Öte yandan bazıları, sonraki hükümetler dönemindeki gelirlerin de verimsiz kamu harcamalarına gittiğini savunuyor; Norveç fonunun asıl olarak 1996'da başladığı hatırlatılıyor. Kayıp petrol fonu fikri, 1970'lerde bazı hükümet danışmanlarının önerisinde ve İskoç bağımsızlık tartışmalarında da yer bulmuştu.

Norveç aynı denizden 2,4 trilyon dolar biriktirdi

Komşu Norveç, aynı Kuzey Denizi'nden yıllardır biriken gelirlerle 2,4 trilyon dolarlık egemen servet fonu oluşturmuş durumda; Körfez ülkeleri başta olmak üzere birçok enerji ihracatçısı da benzer çok trilyonluk fonlara sahip. Norveç fonu 1996'da yalnızca 2 milyar Norveç kronuyla başlamış ve bugün bu değerin bin katını aşmış bulunuyor.

Fon yurt dışına yatırım yapmak zorunda ve ABD'deki büyük teknoloji şirketlerindeki yatırımlarla ciddi büyüme kaydetti. Değerinin yüzde 3'ü her yıl çekilerek devlet bütçesinin beşte birine kadarını finanse ediyor; koronavirüs salgını döneminde de fondan yararlanıldı. Norveç devletinin ayrıca petrol şirketleri üzerindeki kontrolünü koruyarak kârlardan pay aldığı belirtiliyor.

İngiliz fonu nasıl farklı olacak?

Hükümetin yeni fonu, Norveç modelinin aksine yurt içinde yeşil enerji yatırımlarına yönlendirilebilecek şekilde tasarlanıyor; bu durumun fonun getirisini Norveç düzeyine çıkarmakta zorlataabileceği değerlendiriliyor. Enerji vergi gelirlerinin Kuzey Denizi üretimi yavaşladıkça azalması bekleniyor; Jackdaw onayı ve mevcut sahaların uzatılması bu düşüşün hızını yumuşatabilir. Yeni petrol fonunun 2 milyar sterlinlik başlangıç sermayesinin 2056'ya kadar çok trilyonluk bir değere ulaşmasının kimsenin beklemediği, asıl sorunun geçmişte benzer bir uzun vadeli vizyon benimsenmiş olsaydı ne olabileceği olduğu vurgulanıyor.