İskoçya'da market rafları değişiyor: Şekerli ürünlere vitrin yasağı

İskoçya'da market alışverişinin alışılan düzeni değişiyor: Şekerli gazlı içecekler, bisküviler ve bazı mısır gevrekleri artık rafların en gözde noktalarında sergilenemiyor. İskoçya hükümetinin yürürlüğe soktuğu düzenleme, yağ, şeker ve tuz oranı yüksek sayılan ürünlerin reyon sonları, giriş bölümleri, kasa önleri ve kuyruk alanlarında yer almasını yasakladı.

Kural yalnızca fiziksel raf düzeniyle sınırlı değil. Aynı ürünlerde "üç alana iki öde", "beş al yüzde 20 indirim kazan" gibi fiyat kampanyaları ile sadakat kartına ekstra pım içeren çoklu alım teklifleri de yasak kapsamına girdi. Gazeteye bedava çikolata verilmesi gibi ürüne ek ürün sunan promosyonlar da düzenlemeye aykırı sayılıyor. Buna karşılık yarı fiyat veya "1 sterlin indirim" biçimindeki doğrudan indirimler serbest kaldı.

İlgili: İskoçya'da 23 dev yapay zekâ veri merkezi planı: En büyüğü 1.000MW

Kural kime, hangi ürünlere uygulanıyor?

Düzenleme 50'den fazla çalışanı olan işletmeleri kapsıyor. Bu tanım süpermarketlerin yanında şehir merkezindeki mağazaları, restoranları, eczaneleri, akaryakıt istasyonlarını ve bahçe merkezlerini de içerebiliyor. Çevrim içi satıcılar içinse ayrı bir sınırlama öngörüldü: Bazı gıdaların ana sayfada reklamının yapılması yasaklandı.

Yasaklı listenin genişliği dikkat çekiyor. Şeker eklenmiş limonata, hazır kahve, enerji içeceği ve kombucha; patates cipsi, mısır cipsi ve içeriklerine göre yosun atıştırmalıkları; granola ve müsli başta olmak üzere kahvaltılık gevrekler; hazır pizza, tavuk nugget ve patates kızartması; hazır yemekler; çikolata, şekerleme ve sakız; dondurma, jöle ve kekler; tahıllı bar ve Danimarka hamur işleri; tatlandırılmış yoğurtlar kural kapsamında değerlendirilebiliyor. Bir ürünün yasaklı sayılıp sayılmayacağı, içindeki şeker, tuz ve yağ miktarına bağlı.

Yemek menüsü kampanyaları muaf

İskoçya'da yaygın olan "meal deal", yani ana yemekle birlikte içecek ve atıştırmalığı paketleyen promosyonlar düzenlemeden muaf tutuldu. "İki kişiye akşam yemeği" tarzı kampanyalar da yasağın dışında. Ancak muafiyet raf konumu için geçerli değil: Kural kapsamındaki bir ürün, menü teklifinin parçası olsa bile süpermarket girişi gibi yasaklı noktalarda sergilenemiyor.

Hedef obeziteyle mücadele

İskoçya hükümeti düzenlemeyi daha sağlıklı beslenme seçimlerini teşvik etmek amacıyla hayata geçirdi. Kamu Sağlığı Bakanı Maree Todd, İskoç yetişkinlerin üçte ikisinin fazla kilolu veya obez olduğunu, bunun en yoksul bölgelerde yaşayanları en çok etkilediğini belirtti. Todd, "Promosyonlar ve öne çıkan ürün konumlandırmanın, kalori, yağ, şeker ve tuz oranı yüksek gıdaların aşırı tüketimini ve dürtüsel alımını teşvik edebildiğini biliyoruz" dedi ve bakanlık olarak bu kısıtlamalarla insanların daha kolay sağlıklı seçim yapabilmesini amaçladıklarını söyledi.

Benzer adımlar Birleşik Krallık'ın diğer parçalarında da atılmış durumda. İngiltere'de sağlıksız gıda ve içeceklere ilişkin fiyat ve çoklu alım promosyonları 2025 ekiminde yasaklanmış, Galler ise Mart ayında orta ve büyük satıcıların daha az sağlıklı ürünleri tanıtmasını engelleyen kurallarını devreye almıştı. Birleşik Krallık genelinde fast food reklam kısıtlamaları da ocak ayında yürürlüğe girmişti.