İskoçya'da 23 dev yapay zekâ veri merkezi planı: En büyüğü 1.000MW

Lanarkshire, Birleşik Krallık hükümetince veri merkezlerinin merkezine yerleştirildiği bir "yapay zekâ büyüme bölgesi" ilan edildi; Ocak ayındaki açıklamada bu bölge için 8 milyar sterlin yatırım ve 3.400 istihdam sözü verildi. BBC'nin derlediği bilgilere göre bu hamle, İskoçya genelinde planlanan en az 23 dev "hiperscale" veri merkezinin oluşturduğu dalganın parçası. Vaat edilen işlerin yaklaşık 800'ü yapay zekâ alanında, 50'si çıraklık programı kapsamında; geri kalanının inşaat işlerinde olacağı bildirildi.

Devlet destekliyor, muhalefet moratoryum istiyor

ABD ve Çin'in yapay zekâ yarışında öne geçmeye çalıştığı bir dönemde Birleşik Krallık hükümeti yatırımları destekliyor; İskoç hükümeti de büyüme bölgesine verdiği desteği sürdürüyor. Buna karşılık Scottish Greens ve sivil toplum grupları, büyük veri merkezi başvurularının yeni ulusal yönergeler yürürlüğe girene kadar durdurulmasını istedi. İskoç hükümeti bu talebi Eylül ayında reddetti; Ağustos ayında ise 50MW üzeri kapasiteli projelerin bakanlara bildirilmesinin zorunlu hale getirildiği, çevresel etki değerlendirmesi isteneceği açıklandı.

İlgili: Sumitomo Bakelite Çin'de çip paketleme malzemesi üretimini büyütüyor

Eleştiriler nereye odaklanıyor?

Tartışma, tesislerin içindeki teknolojiden çok bizzat boyutlarına ve çevresel etkilerine yönelik. Eleştiriler dört başlıkta yoğunlaşıyor:

• Tesislerin büyüklüğü ve doğal yapı üzerindeki etkisi
• Sunucuların tüketeceği büyük miktarda elektrik
• Soğutma için gereken su miktarı
• Binlerce sunucu ve soğutma sisteminin yaratacağı sürekli gürültü

ABD'de veri merkezi yakınında yaşayanların sürekli bir uğultu duyduklarını bildirdiği, bunun yaban hayatı da uzaklaştırabileceği endişesi dile getiriliyor. Su tüketimi konusunda bir uzman, İskoçya'nın mevcut veri merkezlerinin günlük su kullanımının kütüphanelerden bile az olduğunu öne sürdü; ancak hiperscale tesislerin onaylanması durumunda tüketimin ne olacağı belirsizliğini koruyor. Sektör kaynaklarının geçen yıl BBC'ye söylediğine göre Birleşik Krallık'ın yapay zekâda "dünya lideri" olma planı, halihazırda zorlanan içme suyu arzını zorlayabilir.

Mevcut tesislerden katbekat büyük projeler

Ölçek farkı çarpıcı: İskoçya'daki en büyük veri merkezinin şu anda DataVita'nın Airdrie'deki 12MW kapasiteli tesisi olduğu tahmin ediliyor. Buna karşılık Dumfries and Galloway'daki Chapelcross'ta önerilen 1.000MW kapasiteli tesis hayata geçerse dünyanın en büyükleri arasında sayılacak. Fife'daki Auchtertool'da planlanan 600MW'lık merkezin ise 60 hektarlık, yaklaşık 84 futbol sahasına denk bir alanı kaplaması öngörülüyor; büyüklüğü komşu köyle karşılaştırılıyor.

İskoçya'yı cazip kılan ne?

Geliştiriciler için İskoçya'nın en büyük kozu güçlü yenilenebilir enerji sektörü. Rüzgârdan üretilen elektrik, şebekenin taşıma kapasitesinin yetersizliği nedeniyle kısmen kullanılamıyor; veri merkezleri bu fazlanın değerlendirilmesi fikrine dayanıyor. Ancak uzmanlar, rüzgârın zayıf olduğu veya güneşin bulutlarla kapatıldığı dönemlerde fosil yakıtlı santrallerin devreye girme ihtimaline dikkat çekiyor; yani merkezlerin tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışacağı garanti değil. 10 hiperscale projenin arkasındaki geliştirici Apatura, yenilenebilir enerji erişimi ve batarya depolama altyapısını öne çıkarıyor.

Projelerin destekçileri, milyarlarca sterlinlik yatırım ve binlerce iş imkânının yanı sıra geleceğin kilit teknolojisinde pay sahibi olunacağına işaret ediyor. İskoçya'daki tartışma, projeler için planlama süreçlerinde yeni ulusal yönergelerin nasıl şekilleneceğine bağlı olarak sürüyor.