İspanya'da kira krizi sokaklara taşıdı: Kısa dönem seçime gidiyor

İspanya'da konut ve kira krizi, başkent Madrid'in merkezinde Puerta del Sol meydanına çadır kuran yüzlerce protestocuya yol açtı. Başbakan Pedro Sánchez'in konut için hazırladığı acil önlemler paketinin Kongre'de reddedilmesinin ardından ülke önümüzdeki ay erken seçime gidiyor.

Protestocuların gündemi ne?

Meydanda bir haftadır çadırda kalan 21 yaşındaki üniversite mezunu Pierina Nicuray, sorunun kökünü konut arzındaki eksikliğe bağlıyor: 'Ev sahipleri durumu kullanarak kiraları yükseltiyor, bir de Airbnb var.' 19 yaşındaki öğrenci Jorge Moreno ise boş evleri satın alan yatırım fonlarını suçluyor ve 'Konutu uzun süredir bir iş haline getirdiler, ama bu İspanyolların saygın bir evde yaşamasını engelleyen bir iş' diyor.

Protestoların kıvılcımı, evini satın alan yatırım şirketinin baskısı sonrası kirası keskin biçimde artırılarak evinden çıkarılan 87 yaşındaki Maricarmen Abascal'in yaşadığı tahliye oldu. Kamuoyu tepkisi üzerine şirketin onu eve dönmeye davet etmesine rağmen Abascal bunu yapmadı ve geçen hafta hastanede hayatını kaybetti. Meydandaki göstericiler onun için anma düzenliyor.

Kiralar 10 yılda yüzde 84 arttı

Gayrimenkul veri platformu Idealista'nın verilerine göre İspanya'da kira maliyetleri son 10 yılda ortalama yüzde 84 yükseldi; güneydeki Málaga'nın merkezinde artış yüzde 113'e, Marbella'da yaklaşık yüzde 150'ye ulaştı. Bu tablo, konutu İspanyolların en büyük endişesi haline getirdi. Merkezi Sosyolojik Araştırmalar Merkezi'nin (CIS) araştırmasına göre halkın yüzde 72'si 10 ve üzeri mülk sahiplerine ek vergi, yüzde 76'sı turistik kısa dönem kiralamaya sınırlama, yüzde 40'ı ise boş evlerin kamulaştırılmasını destekliyor.

Uzmanlar 'açıkçı fonlar' tezine temkinli

Esade ekonomi politik merkezi yöneticisi Jorge Galindo, eldeki verilerin spekülatif olarak adlandırılan fonların elinde kaç ev olduğunu tespit etmeyi güçleştirdiğini, ancak İspanya Merkez Bankası'nın 2024 verilerine göre kiralık mülklerin yalnızca yüzde 8'inin şirketlerde olduğunu hatırlatıyor. Galindo, kira artışını açıklayan asıl faktörün arz-talep dengesizliği olduğunu savunuyor: 'Küçük sayıda sahibin elinde belirgin bir mülk birikimi yok; sorunu son yıllarda talebe göre arzın yetersizliği açıklıyor.'

Merkez Bankası da bu teze yakın bir konumda: Kurum ülkenin yaklaşık 750 bin konut açığı bulunduğunu tahmin ediyor ve banka başkan yardımcısı Soledad Núñez, Eylül ayında bu açığın 2028'e kadar bir milyona çıkabileceği uyarısında bulundu. Ulusal İstatistik Enstitüsü'nün (INE) verdiği 3,8 milyon boş konutun ise büyük bölümü nüfusu azalan kırsal bölgelerde yer aldığı için krizin en keskin yaşandığı kent merkezleriyle sınırlı ilgililik taşıyor.

Arz açığının kökeni demografide

2021-2025 arasında göç hareketinin de itmesiyle yaklaşık 1,2 milyon yeni hane oluştu; ancak aynı dönemde yarım milyondan az yeni konut inşa edilebildi. Buna euro bölgesi krizi sonrası küçülen inşaat sektörü, Covid sonrası tavan yapan malzeme maliyetleri ve siyasi uzlaşmazlığın yarattığı yasal engeller yol açtı. Galindo, 'Yeni ev inşa etmek bizim için öncelik değildi; ama demografik patlama gelince bunun bize ne kadar pahalıya mal olduğunu gördük' diyor. Airbnb gibi turistik kısa dönem kiralamaların ise etkisinin tüm ülke yerine belirli kentsel alanlarda yoğunlaştığı değerlendiriliyor.