Küresel kamu borcu yüzde 100'e yaklaşıyor: IMF'den mali alan uyarısı

Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel kamu borcunun kısa süre içinde GSMH'nın yüzde 100'ünü aşma yolunda olduğunu ve İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek seviyeye yaklaştığını açıkladı. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, Singapur'da düzenlenen bir etkinlikte gelişmiş ekonomileri bu tabloda "en ağır suçlular" olarak tanımladı ve çoğu ülkede bütçe açıklarının pandemi öncesi ortalamaların üzerinde kalması karşısında "mali alanın yenilenmeye muhtaç" olduğunu söyledi.

Önümüzdeki hafta başlayacak IMF ve Dünya Bankası yıllık toplantıları öncesinde konuşan Georgieva'nın temel mesajı, borç oranlarını büyümeyle eritmenin artık mümkün olmadığı yönünde. Yıllarca faiz oranlarının büyümenin altında kalması sayesinde "göreli rahat" seyreden kamu maliyesinde, yükselen faizlerle bu dönemin kapandığını belirten Georgieva, faiz-büyüme farkının "çok daha az elverişli" hale geldiğini ve daha da bozulacağını söyledi. Bu durumda borç oranlarını mali çaba olmadan düşürmek "yakın vadede erişilmez" hale geliyor.

İlgili: BM'den gelişen ülkelere üçlü kriz uyarısı: Enerji, El Niño ve borçlanma maliyeti

Avrupa'da risk primleri kriz sonrası ülkeleri de vurdu

Borç stresi Avrupa tahvil piyasalarında şimdiden görünür hale geldi. Alman tahvillerine göre risk primleri yalnızca Fransa ve İtalya'da değil, euro krizi sonrası borç ve açık azaltmayı başaran İrlanda ve Portekiz gibi ülkelerde de genişliyor.

Georgieva, hükümetleri borç konusunda acı kararları ertelememeye çağırdı. On yedi yıl boyunca kolaylaşan maliye dönemine son veren yüksek faizler, politika yapıcıların yapay zekâ ve enerji şoklarıyla eş zamanlı olarak yönetmesi gereken bir başka yükü oluşturuyor.

Yapay zekâ patlaması iki yönde etkiliyor

IMF Başkanı, küresel ekonominin aynı anda iki zıt güç tarafından çekildiğini anlattı: Körfez'de sekiz aydır süren savaşın yarattığı "negatif enerji arz şoku" ile yapay zekâ yatırım patlamasının yol açtığı "pozitif talep şoku". Bu iki gücün birleşik etkisinin dünyanın dört bir yanına "son derece dengesiz" biçimde yayıldığını belirtti.

Fonda göre yapay zekâ doğru yönetilirse yıllık küresel büyümeye yarım puana kadar katkı sağlayabilir; Georgieva bu artışın on yıllık ölçekte "ASEAN büyüklüğünde bir ekonomi ekleme" anlamına geleceğini söyledi. Yapay zekâ donanımı ve ilgili ürünler zaten dünya mal ticaretinin onda birinden fazlasını oluşturuyor ve bu alandaki yatırımın GSMH içindeki payının tarihteki demiryolu ya da elektrik şebekesi harcamalarını aşması bekleniyor.

Buna karşılık faydalar yoğunlaşma riski taşıyor: Küresel yapay zekâ tedarik zincirine az katılan ekonomiler dalgalanın dışında kalıyor ve bu durum küresel eşitsizliğin derinleşme ihtimalini artırıyor.

Enflasyon baskısı borçlanma maliyetlerine sıçradı

Georgieva, "yapay zekâ inşaat patlamasının enflasyonist" olduğunu; enerji ve gıda şoklarının, tarifelerin ve savunma harcamalarının da aynı yönde baskı oluşturduğunu vurguladı. Orta Doğu'daki çatışma diplomatik çözüm belirtisi göstermeden sürerken petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerinde seyrediyor; rafineri kapasitesindeki sıkışıklık diesel fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı.

Bu baskının tahvil piyasalarına doğrudan yansıdığına işaret eden Georgieva, ABD, Almanya ve Japonya'daki tahvil faizlerinin on yılların en yüksek seviyelerine çıktığını hatırlattı. Yapay zekâ ile bağlantılı borçluların uzun vadeli özel tahvil ihracı hükümetlerle sermaye için rekabet ederken, faizlerdeki yükselişin bir bölümünün daha hızlı büyüme beklentisini yansıtabileceğini de ekledi.

Yapay zekâ hayal kırıklığı küresel şoka dönüşebilir

IMF başkanı, patlamanın kendisinde de finansal istikrar riski bulunduğu uyarısında bulundu. Güçlü şirket kârlarının hisse fiyatlarını ve servet etkilerini beslediğini, ancak kârlar beklentilerin altında kalırsa hyperscaler şirketlerin kaldıracı ile ABD hisselerindeki büyük küresel birikimlerin "yerel bir hayal kırıklığını çok geniş kapsamlı bir şoka dönüştürebileceğini" söyledi.

Risk dönemini tanımlarken Amara Yasası'na, yani insanların yeni teknolojileri kısa vadede abartıp uzun vadede hafife almasına atıfta bulundu; Georgieva'ya göre "maksimum risk dönemi" bugünkü inşaat patlaması ile yapay zekânın ekonomik faydalarının gerçekte ortaya çıkması arasındaki geçişte yaşanacak. İlk savunma hattının düzenleme ve gözetim olduğunu belirten Georgieva, "şimdi birçok ülkede para politikasında temkinli şahinci bir eğilim için iyi bir zaman olabilir" dedi.