Petrol şoku fosil yakıt emisyonlarını düşürüyor: talep kırılması

2026'da fosil yakıt emisyonları, pandemi yılı 2020'den bu yana ilk kez yıllık bazda düşebilir. Carbon Brief'in 16 Eylül'de yayımlanan analizine göre küresel düşüş yaklaşık %0,5 olacak ve bu düşüşün arkasında bir iklim anlaşması değil, Hürmüz Boğazı krizinin yarattığı petrol şoku ve talep kırılması var.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol tüketiminin 2026'da günde 2,5 milyon varil azalmasını, yani 2025 seviyesine göre %2,4 düşmesini öngörüyor. Ocak ayında ajans, talebin günde 930 bin varil artacağını bekliyordu; dokuz ay içindeki bu sert dönüş, talep eğrisinin kırıldığını gösteriyor.

İlgili: Ara seçim yaklaşırken yakıt fiyatlarıTrump'ı zorluyor: G7 stok salımı tek etkili hamle mi?

Hürmüz Boğazı krizi talebi nasıl kırdı?

Dünyada ticari petrolün yaklaşık beşte biri, İran ile Umman arasında kalan 21 mil genişliğindeki Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor; benzer bir pay da deniz yoluyla taşınan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) için geçerli. Şubat sonunda İran'a yönelik saldırıların başlaması ve tanker trafiğinin durması, downstream tüm enerji fiyatlarını haftalar içinde yeniden fiyatladı.

Yedi ay süren yüksek fiyatlar öngörülebilir sonuçlar doğurdu: Havayolları seferlerini azalttı, Asya'daki petrokimya tesisleri durdu, otomobil alıcıları Jakarta'dan Berlin'e fişli modellere yöneldi. IEA, Körfez varillerinin kaybını küresel petrol piyasası tarihinin en büyük arz kesintisi olarak nitelendiriyor.

Emisyonlar neden düşerken kömür rekor kırıyor?

Tablonun ilginç yanı, bir fosil yakıtın bu yıl rekor kırması. Pahalı gaz, Avrupa, Japonya, Kore ve Çin'deki elektrik sistemlerini kömüre geri itti; IEA'ya göre küresel kömür talebi bu yıl %1,2 artarak 8,94 milyar tonla rekor seviyeye ulaşacak. Ancak kömür kaynaklı emisyon artışı, petrol ve gazdaki düşüşten fazla telafi edilemiyor. Hürmüz'den neredeyse hiç kömür geçmezken, eksilen LNG kargoları bu kaymayı tetikledi.

Global Carbon Project verilerine göre fosil CO2 emisyonları 2025'te 38,1 milyar tonla rekor kırmıştı. Son yirmi yılda emisyonlarda belirgin düşüş yalnızca iki kez yaşandı: 2009'daki finansal kriz ve 2020 pandemisi. Bu yılki düşüş de bir krizin ürünü — kalıcı olup olmayacağı, seferlerin ve tedarik hatlarının normalleşme hızıyla belirlenecek.

Enerji hisseleri bu kırılmayı fiyatlıyor mu?

Enerji hisseleri 2026 boyunca arz şokunu fiyatladı; talep kırılması ise büyük ölçüde dışarıda kaldı. Energy Select Sector SPDR Fund (XLE), 14 Eylül'de 65,83 dolar civarında işlem gördü ve son bir yılda yaklaşık %53 toplam getiri sağladı. Ancak IEA'nın petrol kullanımının iki yıl boyunca yatay kalacağı beklentisi, talebin 2030'a kadar zirve yapmayacağı öngörüsüne de soru işareti koyuyor.

Danışmanlık firması DNV'ye göre çatışmanın uzadığı her ay, kalıcı talep yıkımı olasılığını artırıyor. Avustralya, Çin, Endonezya ve Tayland gibi pazarlarda elektrikli araçlar bu yıl rekor pazar payı aldı. AAA verilerine göre ABD'de ortalama benzin fiyatı 17 Eylül itibarıyla galon başına 4,4386 dolara, Kaliforniya'da motorin 8,3496 dolara yükselmişti; motorin ulusal düzeyde ilk kez galon başına 6 doları aşmıştı. Fiyatlar normale dönse de elektrikli araç satın alan ya da daha az araba kullanan tüketicilerin bu kararlarını otomatik olarak geri alması beklenmiyor — enerji sektörü için sessiz risk tam olarak burada yatıyor.