Yapay zekâ işsizliğine karşı iş garantisi: ABD'de saatte 25 dolarlık öneri gündemde

ABD Kongre'de, yapay zekânın yaratabileceği kitlesel iş kaybına karşı devlet güvencesinde istihdam sunan bir federal "iş garantisi" programı için somut adım atıldı. Massachusetts'li Demokrat Temsilci Ayanna Pressley, Eylül ayında ilk kez 2021'de gündeme getirdiği kararı yeniden sundu: Öneri, federally finanse edilen ancak yerel yönetimlerce yürütülen bir programda katılımcılara saatte en az 25 dolar ödenmesini ve ücretlerin yaşam maliyetine göre düzenli güncellenmesini öngörüyor.

Pressley'in planında istihdam alanları arasında afet hazırlığı, doğal felaket sonrası toparlama, çocuk ve yaşlı bakımı ile 1930'lardaki WPA'nın Federal Sanat Projesi'ne model alınan kamu sanat projeleri yer alıyor. Buna ek olarak, yapay zekâ şirketlerinden alınacak vergiyle programın finanse edilmesini öneren ayrı bir plan Temsilciler Greg Casar ve Valerie Foushee'nin desteğini aldı.

İlgili: Hindistan'da işçiler kamera takıp çalışıyor: Çekimler yapay zekâ robotlarına eğitim veriyor

Uyarılar ne diyor?

Tartışmayı hızlandıran, teknoloji camiasının en etkili isimlerinin istihdam uyarıları. Bill Gates, yapay zekânın on yıl içinde insanları "çoğu şey için" gereksiz kılacağını öne sürdü. Anthropic CEO'su Dario Amodei, teknolojinin bir ile beş yıl arasında hukuk, teknoloji ve finans gibi beyaz yakalı alanlarda yaygın işsizliğe yol açabileceği konusunda uyardı. Balon riski de masada: Yapay zekâya ağır yatırım yapan yatırımcılar balon sonucuna varırsa, bu beklentinin kendisi durgunluk ve geniş ölçekli iş kaybına dönüşebilir.

Yeni bir fikir değil: 1948'den WPA'ya uzanan bir geçmiş

İş garantisi köklü bir kavram. 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 23. maddesi çalışma hakkını ve işsizliğe karşı korunmayı güvence altına alıyor. Büyük Buhran döneminde Franklin D. Roosevelt'in kurduğu Works Progress Administration milyonlarca Amerikalıyı yol, köprü, kanal ve spor alanı projelerinde çalıştırmıştı. Fransa, Hindistan ve Arjantin gibi ülkeler de farklı versiyonlar uyguladı.

Neden temel gelir değil?

Küresel bir anket, iş garantisinin evrensel temel gelirden (UBI) daha fazla toplumsal destek gördüğünü ortaya koyuyor; Demokrat stratejist David Shor'un ABD anketleri de iyi ücretli iş yaratmanın doğrudan gelir desteğinden daha popüler olduğunu işaret ediyor. Girişimci Nick Hanauer bunu "işlerin gelirin ötesinde bağ, onur, katılım ve temsil" anlamına gelmesine bağlıyor. Center for Economic and Policy Research'ten Algernon Austin de iş sayesinde deneyim, beceri ve ağ kazanıldığını vurguluyor.

Maliyet hesabı: Trilyonlar mı, yatırım mı?

Programın maliyeti siyasette sert çatışma konusu. Louisiana'lı Cumhuriyetçi Senatör John Kennedy, Haziran'daki bir Senat oturumunda iş garantisinin trilyonlarca dolara mal olup uygulanamaz olduğunu öne sürdü ve fikri destekleyen Century Foundation Başkanı Julie Margetta Morgan'a "Paskalya tavşanına inanıyor musunuz?" sözleriyle tepki gösterdi. Oxford Üniversitesi'nden ekonomist Max Kasy, Avusturya'daki iş garantisi deneyine dayanarak farklı bir hesap savunuyor: ücretler maliyet olsa da, işsizlik, maluliyet ve erken emeklilik ödeneklerindeki tasarruf, çalışanların vergi ve sosyal sigorta katkıları ile topluma sağlanan fayda dengeyi değiştirebilir. Bard College'dan Pavlina Tcherneva ise işsizliğin yol açtığı sağlık maliyetleri hesaba katıldığında programın "yalnızca karşılanabilir değil, bir yatırım" olduğunu söylüyor.