Yapay zekâ yarışında kara delik: 1,2 trilyon dolarlık kira bilançoda yok

Yapay zekâ yarışının beş büyük oyuncusunun geçen yılki toplam kârı 400 milyar doların altında kaldı; buna karşılık bu şirketlerin bilanço dışında taşıdığı yükümlülükler 3 trilyon doların üzerine çıkıyor. Michael Burry, büyük teknoloji şirketlerinin düzenleyicilere sunduğu resmi bildirimleri incelediği makalesinde bu tabloya dikkat çekerek, yapay zekâ borcunun küresel ekonomi için bir risk unsuru olduğunu öne sürdü. Yatırımcının hesabına göre yükümlülüklerin büyüme hızı sürerse bu rakam 2028'e kadar 5 trilyon dolara ulaşabilir.

Endişeler hisse fiyatlarına yansımaya başladı

Piyasada bu tartışmanın izleri şimdiden görülüyor: Oracle, Microsoft ve Meta son haftalarda hisse senedi zirvelerinin altına geriledi. Baird'den yatırım stratejisti Ross Mayfield, tartışmanın özünü şöyle özetledi: "Temel argüman, hiperscalerlerin yaptığı tüm harcamanın bunu haklı çıkarmak için gerekli sermaye getirisini üretebilip üretemeyeceği." Mayfield bu argümanın 2026'da magnificient seven hisseleri ile Oracle'ın gerilemesine de yansıdığını belirtti.

İlgili: Çinli matematikçiler yapay zekâyı araştırmalara taşımak için Pekin'de ittifak kurdu

Bilançoda görünmeyen taahhütlerin içeriği

Burry'nin makalesine göre Apple, Alphabet, Microsoft, Meta ve Oracle, yapay zekâ için kritik veri merkezlerine büyük tutarlarda kaynak aktardı ve bu beş şirketin toplam piyasa değeri yaklaşık 13 trilyon dolar seviyesinde. Şirketler gelecekteki veri merkezleri için 1,2 trilyon dolar tutarında kira sözleşmesi imzaladı; bunun en az 857 milyar doları feshedilemez nitelikte. Ayrıca tedarik zincirine yönelik 1,5 trilyon doları aşan satın alma taahhüdü bulunuyor; özel amaçlı araçlar ve garantiler eklendiğinde toplam bilanço dışı yükümlülük 3 trilyon doların üzerine çıkıyor.

Burry bu uygulamayı şöyle tarif etti: "Bir şirket feshedilemez yirmi yıllık bir veri merkezi kira sözleşmesi imzalayabilir, bunu dipnotta açıklayabilir ve veri merkezi faaliyete geçene kadar bilançoda hiçbir şey taşımaz." Yatırımcıya göre sorulması gereken soru, yapay zekâya duyulan ilgi beklentileri karşılamazsa büyük bölümü borçla finanse edilen bu harcamalarda ne olacağı.

Microsoft'un muhasebe hamlesi tartışmayı büyüttü

Panmure Liberum analisti Julian Klement, hiperscalerlerin önümüzdeki dönemde daha fazla muhasebe yöntemi değişikliğine başvurmasını beklediğini söyledi. Microsoft'un gelecekteki veri merkezi kiralamalarını finansal kiralamadan operasyonel kiralamaya kaydırma kararına dikkat çeken Klement, bu sayede kira sözleşmelerinin daha düşük oranda amorti edildiğini ve nakit akış tablosundaki sınıflamasının değiştiğini aktardı. Analiste göre bu değişikliğin sonucu, şirketin tek dolar harcamadan öngörülen yatırımlarını 190 milyar dolardan 175 milyar dolara düşürebilmesi.

Müzik susarsa ne olur?

Klement, talep beklentileri karşılasa bile taahhütlerin bilanço üzerindeki etkisinin büyük olacağını, veri merkezlerinin yaklaşık iki yıl içinde gelir üretmeye başlamasıyla bilanço dışı borcun finansal tablolara taşınmak zorunda kalacağını ve faiz ile amortisman giderlerinin hızlanacağını belirtti. CG Asset Management ortak baş yatırım yöneticisi Chris Clothier ise senaryonun kötü işlemesi hâlinde önce kârların darbe alacağını, ardından OpenAI ve Anthropic gibi öncü yapay zekâ laboratuvarlarının değerlemelerinin kamuya açık ya da özel piyasalarda çökebileceğini aktardı; üstelik hiperscalerlerin ve çip şirketlerinin bu işletmelerin büyük yatırımcıları olduğunu da ekledi.

Tarihte benzer bir sonuca dair örnek bulunuyor: Meta, Covid sonrası fazla ofis alanı kiraladığı sonucuna varınca 2022 mali sonuçlarına 5 milyar dolarlık değer düşürme yansıtmıştı. Burry, yapay zekâ borcunun akıbetini benzer bir dille özetledi: "İhtiyaç duyulmayan veri merkezleri değer düşürmeye tabi tutulur."