Yapay zekâya yavaşlama çağrısı 800 milyar dolarlık yatırımla çatışıyor

ABD'de yapay zekâ sektörü iki zıt yönlü baskı arasında: Önde gelen AI yöneticileri en güçlü modellerin gelişiminin yavaşlatılması için çağrı yaparken, sektör bu yıl 800 milyar dolarlık bir yatırım dalgasıyla büyüyor. Goldman Sachs'ın verilerine göre, ABD merkezli beş büyük AI hiperölçekli şirketi bu yıl bu tutamda yatırım yapması bekleniyor.

Güvenlik mi, rekabet mi?

Anthropic CEO'su Dario Amodei, güvenlik araştırmalarının yetişebilmesi için en gelişmiş modellerdeki ilerlemenin "tempolanmasını" önerdi; teklifi laboratuvar içi bağımsız değerlendiricileri, ortak güvenlik standartlarını ve demokratik ülkelerdeki geliştiricilere yönelik sınırları içeriyor. OpenAI'ın Sam Altman'ı, Google DeepMind kurucu ortağı Demis Hassabis ve xAI kurucusu Elon Musk bu yaklaşımı destekledi.

İlgili: Sumitomo Bakelite Çin'de çip paketleme malzemesi üretimini büyütüyor

Politik taraf daha sert adım istiyor: Senatör Bernie Sanders ile Temsilci Greg Casar'ın 23 Eylül'de sunulan yasası süper zekâyı kalıcı olarak yasaklıyor ve federal güvenlik kuralları oluşturulana dek ileri düzey AI gelişimine dur diyordu. Senatör Elizabeth Warren da derhal durdurulmasını savunuyor; Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen frontier AI araştırmalarının tempolanmasını destekliyor.

Buna karşılık Başkan Donald Trump kısıtlamaların Çin'in işine yarayacağı gerekçesiyle yavaşlamaya karşı çıkıyor ve "Altın Kazı öldürmeyin!" uyarısında bulundu; eski SEC başkanı Jay Clayton'ın başında olduğu bir "Süper Zekâ Gücü" duyurdu. Meta'nın Mark Zuckerberg'i her laboratuvarın kendi güvenli temposunu belirlemesini savunurken, Nvidia'nın Jensen Huang'ı hızlı gelişimi destekliyor ancak güvensiz ürünlerde şirkete özgü duraklamalara açık olduğunu söylüyor. 29 Eylül'de Trump ve önde gelen AI yöneticileri, iç denetimler ve bağımsız gözetim üzerine kurulu, toplu bir gelişim durdurması getirmeyen gönüllü bir güvenlik mutabakatını imzaladı.

Yavaşlama ekonomiyi vurur mu?

Yatırımların hacmi konuyu yalnızca teknoloji gündemi olmaktan çıkarıyor. St. Louis Fed'in Ocak ayındaki analizine göre, AI ile ilgili geniş kapsamlı yatırım 2025'in ilk dokuz ayında reel GSYH büyümesinin yüzde 39'unu oluşturdu ve büyümeye 0,97 puan katkı sağladı. SoftBank, OpenAI yatırımını finanse etmek için yakın zamanda 10 milyar dolar ve 1 milyar euroluk tahvil satışı gerçekleştirdi; Temmuz sonuna kadar OpenAI'a yaklaşık 54,6 milyar dolar yatırmıştı.

IMF'nin Nisan tahminine göre bir AI yatırım tersine dönüşü, ABD hisse senedi piyasasında yüzde 20'lik düşüş, sıkılaşan kredi koşulları ve temel senaryonun yüzde 1,5 altında ABD GSYH'si ile küresel üretimde yüzde 1,2'lik daralma anlamına gelebilir. Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch'in bu ay yayımladığı daha sert senaryoda ise yüzde 35'lik hisse şoku ve yatırım geri çekilmesi ABD'yi resesyona taşıyor.

İyimser senaryo var mı?

Sektör temsilcileri yavaşlamanın kazançları tamamen durdurmayacağını savunuyor. AI ajan sistemleri geliştiren Valory'nin CEO'su David Minarsch, yeni model eğitimi tamamen dursa bile mevcut modellerin ekonomide yayılarak verimlilik kazancı sağlamaya devam edeceğini, AI benimsemesinin birçok sektörde ciddi biçimde geride kaldığını belirtiyor. Boundless kurucusu Shiv Shankar da önümüzdeki birkaç yıl için çıkarım (inference) talebinin model gelişiminden bağımsız olarak hızla büyümeye devam edeceğini söylüyor.

Öte yandan IMF, Ocak'ta yayımladığı değerlendirmede AI verimliliği beklentilerinin zayıflamasının yatırımı azaltabileceğini, piyasa düzeltmesi tetikleyebileceğini ve hane halkı servetini aşındırarak tüketim üzerinden ekonomiye bulaşabileceği uyarısını yapmıştı.