ABD'de Demokratlar ekonomiyi devralıyor: Yaşam maliyeti baskısı hâlâ çözümsüz

ABD'de ara seçimlerin ardından Demokratların eline geçen kongre çoğunluğu, seçmenin en öncelikli gündemi olan yaşam maliyeti baskısını kısa vadede hafifletme araçlarından yoksun görünüyor. Ekonomi ve politika gazetecisi Eduardo Porter, The Guardian'daki değerlendirmesinde, çoğunluğu kazandıran ekonomik huzursuzluğun önümüzdeki iki yılda da sürebileceği uyarısında bulunuyor.

Seçim sonucuna göre Demokratlar, Watergate sonrasından bu yana Temsilciler Meclisi'nde en büyük çoğunluğu ve 2008'den bu yana Senato'da en geniş üstünlüğü elde etmeye hazırlanıyor. Senato'da çoğunluk liderliği bekleyen Chuck Schumer, "İlk önce Amerikalılar, Washington'dan yaşam maliyetinin düşürülmesini istiyor" dedi. Temsilciler Meclisi başkanlığı beklenen Hakeem Jeffries de "Uygun fiyatlı bir Amerika için mücadele sözü verdik ve tam olarak bunu yapacağız" ifadesini kullandı.

İlgili: Fed'den Daly: Ücretler enflasyona yetişemiyor, ek faiz artırımı gerekebilir

Yeni çoğunluğun gücü neden sınırlı?

Porter, Demokratların elini en çok kendi gücündeki eksikliklerin bağladığını savunuyor: Seçim stratejilerine göre başkanlık vetolarını aşacak oya sahip değiller; yapabilecekleri ağırlıklı olarak Trump'ın yeni yasama tekliflerini engellemekle sınırlı kalacak. Savaş finansmanını kesme seçeneği de Senato'daki filibuster'ı aşmaya yetecek 60 oya dayanmıyor; Trump savaşı Kongre'nin onayı olmadan yürütüyor.

Göç politikası alanında da müdahale imkânı yok; bu alan tamamen finanse edilmiş durumda ve inşaat gibi göçmen işgücüne bağımlı sektörleri etkilemeyi sürdürüyor. Ticaret cephesinde ise yüksek mahkeme "ulusal güvenlik" gerekçeli gümrük vergilerini başkanlık yetkisini aşması nedeniyle iptal etmiş, yönetim aynı vergileri farklı bir yasal dayanakla yeniden uygulamaya koymuştu.

Bütçe açığı reform alanını daraltıyor

Uygun Fiyatlı Bakım Yasası kapsamındaki sağlık sigortası sübvansiyonlarını yeniden devreye almak ya da Medicaid ve gıda yardımlarındaki kesintileri geri almak teorik olarak mümkün görünse de, Porter bütçe açığının gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 6'sı seviyesinde seyretmesinin bu adımların finansmanını zorlaştırdığına işaret ediyor. Benzin fiyatlarını düşürmek ise İran ile Hürmüz Boğazı'nı yeniden açan bir anlaşmaya ulaşmayı gerektiriyor; Schumer'ın "Savaşı sona erdireceğiz" sözüne karşın bu yolun pratikte ne kadar açık olduğu belirsiz.

Yapay zekâ patlaması riski büyütüyor

Amerikan ekonomisinin itici gücünün büyük ölçüde yapay zekâ yatırımlarına dayandığına dikkat çeken Porter, teknoloji ağırlıklı Nasdaq endeksinin son bir ayda yüzde 10'un üzerinde gerilediğini hatırlatıyor. Goldman Sachs'ın tahminine göre büyük yapay zekâ şirketleri bu yıl bond piyasalarından yaklaşık 200 milyar dolar kaynak sağladı; tüm yapay zekâ bağlantılı firmaların borçlanması ise 500 milyar dolara yaklaştı. Porter, bu kaynak akışı kesilirse 2008'deki konut balonu sonrası Büyük Durgunluk'tan bile sert bir çöküş yaşanabileceğini, buna karşın 40 trilyon dolara yaklaşan kamu borcu ve tarihsel zirvelere yakın faiz oranlarının hükümetin müdahale alanını daralttığını savunuyor.

Seçmenin öfkesi kime yönelyecek?

Michigan Üniversitesi'nden ekonomist Justin Wolfers, işsizlik ve enflasyonun Amerikalıların aşırı kötümserliğini açıklayacak kadar yüksek olmadığını, kötü ruh halinin daha çok ekonomik yönetime duyulan güvenin çöküşünden kaynaklandığını belirtiyor. Porter'a göre Demokratların asıl sınavı, seçmenin iki yıl sonra ekonomik öfkesini Kongre'den mi yoksa başkandan mı çıkartacağı olacak.