Ara seçim yaklaşırken yakıt fiyatlarıTrump'ı zorluyor: G7 stok salımı tek etkili hamle mi?

Kasım'daki ara seçimlere haftalar kalırken Başkan Donald Trump, yaşam maliyeti gündeminin tepesinde duran yakıt fiyatlarını düşürmek için art arda hamle yapıyor. Uzmanlara göre bu adımlardan şimdiye kadar gerçekten işe yarayan tek biri var: Trump'ın baskısıyla G7 ülkelerinin geçen hafta stoklardan 100 milyon varil petrol ve motorin salma kararı. GasBuddy'de petrol analizi başkanı Patrick De Haan, açıklamanın, salınan miktarın ötesinde, "fiyatları bir ölçüde aşağı itmeyi başardığını" söylüyor.

Hürmüz Boğazı fiyatları neden ikiye katladı?

Fiyat artışının kökeni Orta Doğu'da. Şubat'ta başlayan İran çatışması aylar boyunca Hürmüz Boğazı'ndaki normal petrol ve rafine ürün akışını büyük ölçüde durdurdu. Ham akış savaş öncesi seviyelerine yakın şekilde geri dönsü de varil fiyatı hâlâ 100 doların üzerinde; bu da ABD'de benzin ve motorin maliyetini iki katından fazla yukarı taşıdı. Artıştan taşımacılık işletmeleri, çiftçiler ve araba kullanan herkes etkilendi.

İlgili: İngiltere'de motorin litre fiyatı 2 sterli aştı: Hayır kurumları zarar ediyor

Argus emtia fiyatlandırma yöneticisi David Ruisard, Rusya-Ukrayna savaşının da arza ek baskı yaptığını hatırlatıyor. Ruisard'a göre motorinde galon başına yaklaşık 3 dolardan 6 dolara çıkan artışın kabaca yüzde 60'ı Hürmüz Boğazı'ndaki aksamaya, yüzde 40'ı Rusya-Ukrayna çatışmasına bağlı. Oxford Economics baş ABD ekonomisti Michael Pearce ise enerji fiyatlarının bu yıl enflasyondaki artışın çoğundan sorumlu olduğunu ve faizleri yukarı çektiğini, yüksek faiz ve enerji maliyetlerinin hane bütçelerini sıkıştırdığını, firmaların giderlerini artırdığını belirtiyor. Halkoylamaları da nüfusun çoğunluğunun Trump'ın ekonomiyi ve İran savaşını yönetimini onaylamadığını gösteriyor.

Red dye diesel muafiyeti ceza riski taşıyor

Trump'ın bu haftaki adımı, normalde karayolu dışında kullanılan ve federal vergiden muaf olan kırmızı boyalı motorinin (red dye diesel) federal levy olmadan karayolunda kullanılmasına izin vermek oldu. Ruisard, bu yakıtın sıradan motorinden tek farkının boya olduğunu ancak boyanın tanktan temizlenmesinin son derece zor olduğunu anlatıyor. Geçici vergi rahatlaması sona erdiğinde nakliye şirketlerini bekleyen risk büyük: Vergi kaçakçılığı sayılan kullanımın cezalarının yüksek olduğu belirtiliyor. Bir başka sıkıntı da arz tarafında: Demiryolu işletmecileri dâhil kullanıcılar belirli miktarda stok ayırıyor; ani tüketim bu arzı da tüketecek.

Benzin vergisini askıya almak Kongre'ye takılıyor

Trump bu hafta benzin üzerindeki federal vergiyi askıya almayı "düşündüğünü" de söyledi; ancak bu adım Kongre'nin işbirliğini gerektiriyor ve De Haan bunun ara seçim öncesinde elde etmenin zor olabileceğini belirtiyor. Maliyet de cabası: Indiana'nın mayısta benzinden aldığı vergiyi düşürmesinin eyalete tahminen 1 milyar dolar gelir kaybettirdiği hesaplanıyor. Başkan, eyaletleri de benzinden aldıkları vergileri indirmeye çağırdı ve Ohio ile Georgia dâhil birkaçı bunu yaptı; De Haan eyalet vergilerinin pompadaki ödemenin orta düzeyde bir bölümünü oluşturduğunu, bu indirimlerin ulusal ortalamaları düşürdüğünü aktarıyor. Trump ayrıca ABD'den motorin ihracatını yasaklama çağrılarını destekledi; Pearce ise bunun Körfez ve Ortabatı'ya kısmi rahatlama sağlasa da Kuzeydoğu ve Batı Kıyısı'na çok az fayda getireceğini, stoklamaya yol açıp rafinerilerin üretimi kısmasıyla benzin dâhil diğer enerji ürünlerinin fiyatlarını yükseltebileceği uyarısını yapıyor.

Kalıcı çözüm jeopolitikte

De Haan'ın özet değerlendirmesi net: Bir başkanın çekebileceği küçük kolların tümünün çekildiğini ve fiyatların hâlâ oldukça yüksek seyrettiğini söylüyor. Ona göre benzin fiyatlarını anlamlı biçimde düşürmenin tek yolu, fiyatları yükselten jeopolitik gerilimlerden birini ya da ikisini birden çözmek. Bu arada yakın gözlemciler küçük bir rahatlama da görüyor: De Haan, benzin ve motorinde son günlerde mütevazı düşüşler olduğunu ve bunun büyük ölçüde Trump yönetiminin son haftalardaki hamlelerine bağlanabileceğini belirtiyor. Pearce ise uyarısını yinelemeyi sürdürüyor: Körfez'deki enerji ihracatındaki aksama sürdüğü sürece stoklar tüketilecek, stokların yeniden doldurulma gereği ise Orta Doğu'daki kesinti sona erse bile enerji fiyatlarını bir süre yüksek tutacak.