Avustralya'da enflasyon 4,3%'e çıktı: Hükümet harcamaları faiz baskısını artırıyor

Avustralya'da eylül ayında yıllık enflasyon yüzde 4,3'e yükselirken, temel enflasyon yakıt etkisi çıkarıldığında bile çeyreklik ölçümde yüzde 3,7'ye tırmandı. Her iki gösterge de Reserve Bank'ın yüzde 2,5 hedefinin üzerinde seyrediyor ve Merkez Bankası'nın bir kez daha faiz artırması güçlü ihtimal olarak görülüyor. Bu tablo, muhalefet lideri Angus Taylor'ın parlamentoda hükümeti "kontrolsüz harcamalar" olmakla suçlamasına zemin hazırladı.

Devlet harcamaları ekonomideki payının en yüksek düzeyinde

Parlamenter Bütçe Ofisi verilerine göre, Covid-19 pandemisine ait olağanüstü ödemeler hariç tutulduğunda toplam devlet harcamaları 2021-22 ile 2025-26 arasında yüzde 30 arttı. Enflasyondan arındırılmış federal harcamalar 2024-25'te yüzde 5,5, 2025-26'da ise yüzde 4,3 büyüdü. Harcamaların ekonomi içindeki payı, pandemi dönemi dışında 1980'lerin başından bu yana görülmeyen bir düzeye ulaştı.

İlgili: TCMB toplantı özetini açıkladı: Faiz 36'ya indirilmişti, rezervler 169,1 milyar dolara geriledi

Canberra Üniversitesi profesörü ve eski Maliye Bakanlığı müsteşar yardımcısı Stephen Bartos, artışın üç ana kaynağını savunma harcamaları, Ulusal Engellilik Sigortası Programı (NDIS) ve sağlık giderleri olarak sıralıyor. Bartos, NDIS'teki büyümeyi yıllık yüzde 6'ya indirmenin hükümet için "kahramanca bir görev" olacağını, bu hızın bile ekonominin büyümesinin iki katı olduğunu belirtti.

Sağlık harcamaları pandemide yükseldikten sonra eski seviyesine dönmedi; ilaç programındaki genişleme ve eyaletlerle yapılan yeni hastane fon anlaşmaları artışı sürdürüyor. Bakım ekonomisi harcamaları ve büyüyen ulusal borcun faiz yükü de giderleri şişiren kalemler arasında.

Muhalefet 31 milyar dolarlık tasarruf paketi açıkladı

Bu tartışmanın merkezinde duran Taylor, enflasyon eleştirilerinin ardından pazartesi günü dört yıllık 31 milyar dolarlık bir tasarruf paketi duyurdu. Paket; hükümetin iklim bürokrasisinin küçültülmesini, ev bataryası ve elektrikli araç desteklerinin sonlandırılmasını ve bazı konut tedbirlerinin kaldırılmasını içeriyor.

Bütçe açığı enflasyonla mücadeleyi zorlaştırıyor mu?

Deloitte Access Economics ortağı Stephen Smith, sorunun harcama düzeyinden çok bütçe dengesinde yattığını söylüyor: "Bütçe açığı veriyorsanız ekonomiye talep ekliyorsunuz ve mali politikanız uyarıcı oluyor; fazla veriyorsanız talebi emiyorsunuz." Smith'e göre son yıllardaki harcama artışının önemli bölümü yapısal; bakım sektörleri gibi eskiden olmayan alanlarda devletten daha büyük rol beklentisi oluştu. Ancak bu, hükümete "boş çek" vermiyor ve sıkı mali strateji ile zor kararlar gerektiriyor.

Bütçe evraklarına göre 2024-25'te yaklaşık 10 milyar dolar, 2025-26'da 22,3 milyar dolar ve bu mali yılda 31,5 milyar dolar açık öngörülüyor. Bu tablo, bütçe ayarlarının enflasyon sorununun bir parçası olduğu ve Merkez Bankası'nın işini zorlaştırdığı görüşünü destekliyor.

Öte yandan enflasyondaki son sıçramada dış etkenler belirleyici. İran kaynaklı küresel petrol şokuyla yakıt fiyatları yıllık yüzde 24 arttı; Avustralya İstatistik Bürosu'na göre ulaştırma kalemi yüzde 4,3'lük genel artışın 1 puanını tek başına oluşturdu.

Yüksek harcamanın ekonomiyi dinamizmden yoksunlaştırıp enflasyona yatkın hale getirdiği yönündeki argümana ise iki ekonomist de şüpheyle yaklaşıyor. Bartos, "Devlet harcaması düzeyi ile ekonomik performans arasında korelasyon yok" derken, Smith de altyapı projelerinin bazı dönemlerde işgücü çekebildiğini ama bunun genel bir sorun olarak görülmesinin zor olduğunu söylüyor.