İngiltere'de Bütçe istihbarat tarzı güvenlikle saklanıyor: Şansölye Healey'nin çifte sınavı

İngiltere Şansölyesi John Healey, Çarşamba günü açıklayacağı Bütçe'nin içeriğini adeta istihbarat örgütü disipliniyle koruyor. Belge az sayıda kişinin erişebildiği "bölmelere" ayrıldı, bakanlar planları görmek için medyaya bilgi vermeme taahhüdü imzalıyor, bilişim sistemleri kilitlendi ve bölmelere kod adları verildi. Tam bir sızdırmanın neredeyse yaşanmadığı bu süreç, önceki Bütçe öncesinde insider kaynaklı spekülasyonların ekonomiyi sarsmasından çıkarılan dersin ürünü. Eski savunma bakanı Healey, kamusal çıkışlarında bütçe içeriğine ilişkin hiçbir ipucu vermeyi reddediyor.

Şansölyenin önünde iki koşul

Bu sıkı gizlilik rejiminin ardında asıl mesele yatıyor: Yatırımcı güveninin korunması. Piyasaların iknası için yalnızca Bütçe hesaplarının Çarşamba günü tutarlı olması yetmeyecek; büyüme planlarının gerçekçi olduğuna inanılması ve Downing Street'in bütçeyi milletvekillerine gerçekten geçirebileceği algısının güçlenmesi gerekiyor. Healey'nin temel sorusu da bu: Büyümedeki toparlanmayı sürdürebilirken, arkadaki milletvekillerinin talep ettiği yaşam maliyeti desteğini sunmak ve aynı zamanda borçlanmayı kontrol altında tutacağını piyasalara güvence vermek.

İlgili: İngiltere'de kripto yasağına 90 günde 10 bin şikâyet: Lloyds ve Barclays başı çekti

Borçlanma maliyetlerinde rahatlama dönemi

Piyasa tarafında hükümetin şanslı sayılabilecek bir tablo var. Yatırımcıların en güvensiz gördüğü ülkeleri seçtiği ve tersi güzellik yarışması diye anılan değerlendirmede İngiltere'nin adı artık geçmiyor. O dallarda işlem yapan yatırımcılar şu sıralar Fransa ile Almanya arasındaki borçlanma maliyeti farkına ve ABD'nin uzun vadeli borç görünümüne odaklanmış durumda. Uluslararası Para Fonu (IMF) da borçlanmayı azaltma planı nedeniyle İngiltere'yi G7 içinde "öne çıkan" ülke olarak niteledi. Bu tablo 2022'den çok farklı: O dönemde Ukrayna savaşı, dev enerji destekleri ve Liz Truss'un mini bütçesi, İngiltere'yi G7'de en yüksek borçlanma maliyetiyle baş başa bırakmış, piyasalar bunu küçümseyici bir etiketle anmıştı. Geçen yıl da sürekli politika dönmevirleriyle borçlanma maliyetleri G7'de en çok artan ülke yine İngiltere olmuştu. Bu yıl fark daraldı, ancak tüm gelişmiş ekonomiler İran savaşının yarattığı enerji şokunun baskısını hissediyor.

Beklentiyi aşan büyüme, kaçırılmayan krizler

Ekonomi, Bütçe'ye iyi bir tabloyla giriyor. İngiltere yılın ilk yarısında G7'nin en hızlı büyüyen ekonomisi oldu: birinci çeyrekte yüzde 0,6, ikinci çeyrekte yüzde 0,5; üçüncü çeyrekte yüzde 0,6 ila 0,8 aralığına gidildiği hesaplanıyor. Her çeyrek, Mart'ta OBR'nin ve bağımsız öngörücülerin tahmininin yaklaşık iki katı gerçekleşti; kilitlenme sonrası normalleşme hariç tutulursa bu, 2017'den bu yana bir yılın ilk sekiz ayındaki en hızlı büyüme. Ekonomistler arasında "dayanıklı mı, yoksa gerçekten güçlü mü" tartışması sürse de, resesyon, İran savaşından en çok etkilenen ülke olma, hatta bazı çevrelerde yakın iflas öngörüleri birer birer boşa çıktı. Bunun nedenlerinden biri şans: İran savaşının şimdiye dek gazdan çok petrol şoku şeklinde seyretmesi, gazdaki dışa bağımlılığı yüksek olan İngiltere'yi korudu. Elektrik piyasası reformu da gaz ile elektrik fiyatları arasındaki bağlantıyı zayıflatarak enflasyonu daha düşük tuttu. Ülkedeki yoğun yapay zekâ ve teknoloji yatırımı ise ekonomik rakamlara ayrı bir destek oldu.

Eylül'de enflasyon yukarı döndü

Ufuktaki bulutlar ise somut. Eylül'de enflasyon beklentinin üzerinde yüzde 3,5'e çıktı; borçlanma rakamları da tahminin üstünde kaldı. Bu ikili, İngiltere Merkez Bankası'nın yakın vadede faiz artırmasını güçlü bir olasılık haline getiriyor; bunun bazı hanehalkları için mortgage taksitlerini yükseltmesi bekleniyor. Ocak itibarıyla manzara daha da zorlayıcı olabilir. Hükümetin elindeki mali alan da dar: Downing Street'e girişte kendisine verilen tavsiyeye göre tüketicilerin güveni artarsa daha az biriktirip daha çok harcayacakları ve bunun büyümeyi destekleyeceği öngörülmüştü. Başbakan Burnham ile Healey şimdiye dek otobüs ücreti tavanı ve enerji faturalarında geçici KDV indirimi gibi görece düşük maliyetli adımlarla güveni iyileştirmeyi denedi; ancak kısıtlı kaynak, "geçici ve hedefli" önlemlerin sınırını da çiziyor.

Healey'nin cevabı

Şansölye, yaklaşımını geçen ay Coventry'deki bir robotik araştırma merkezinde anlattı. Küresel koşulların zorlaştırdığını kabul eden Healey, "Bu ülkede muazzam gizli potansiyel var: büyük yetenek ve derin sermaye piyasaları" diyerek ekledi: "Zorluk, hesapları dengelemek, kamu harcamalarını yönetmek ve kontrol etmek. Başbakan ve ben mali kuralları tamponla karşılama kararlılığında aynı çizgideyiz." Çarşamba günkü Bütçe, bu sözlerin piyasalara ve kendi partisine aynı anda ikna edip etmeyeceğini gösterecek.