İngiltere'den savunmada kural: 50 milyon sterlini aşan ihalelerde yerli yatırım şartı

İngiltere hükümeti, büyük savunma ihalelerini kazanan yabancı şirketlerin sözleşme değerine eşdeğer tutarda Britanya'ya yatırım yapmasını zorunlu kılan yeni bir kural paketi açıkladı. Savunma Bakanı Wes Streeting'in duyurduğu düzenlemeye göre, 50 milyon sterlini aşan sözleşmeler alan yabancı firmalar aynı değeri İngiliz fabrikaları, istihdam ve eğitim harcamalarına yönlendirecek. Hükümetin "offset stratejisi" adını verdiği bu İngiltere savunma yatırım kuralı, yurt dışından alınan teçhizatın ekonomide karşılık bulmasını amaçlıyor.

Kurallar nasıl işleyecek?

Millî Savunma Bakanlığı, Nisan 2027'den itibaren yürürlüğe girecek kuralları dosya bazında, yani tek tek ihaleler üzerinden uygulayacak. Hükümet açıklamasında, mümkün olan her yerde Britanya üretimini tercih ettiğini, yurt dışı alımın kaçınılmaz olduğu durumlarda ise yeni yaklaşımın Britanyalı işçilerin ve sanayinin pay almasını sağlayacağını belirtti.

İlgili: Aselsan hava savunma sistemleri için 1,1 milyar dolarlık ihracat sözleşmesi imzaladı

Streeting, BBC Breakfast'e konuşmasında amaçlarının en değerli sözleşmelerden "Britanya için karşılık" elde etmek olduğunu söyledi. Bakanlığın açıklamasında, Polonya, Norveç ve Hollanda gibi ülkelerin de benzer kurallarla savunma alımlarından ekonomik faydayı artırmaya çalıştığı hatırlatıldı.

Streeting ve Maliye Bakanı John Healey, yeni kuralları savunma sanayi şirketine ait Glasgow'daki tersane tesisinde yapılacak ziyarette kamuoyuna tanıtacak.

Muhalefetten erteleme eleştirisi

Düzenleme, hükümetin savunmaya 2030'a kadar GSYH'nın yüzde 3'ünü ayarlama hedefine yönelik eleştirilerin gölgesinde geldi. Meclis Savunma Komisyonu'nun İşçi Partili başkanı Tan Dhesi, kritik kararların gelecek yılki harcama gözden geçirmesine ertelenmesini eleştirdi ve kararların Çarşamba günkü Bütçe'de açıklanmamasını gecikme olarak niteledi. Dhesi, "Yeteneklerimizi derhal yeniden inşa etmeliyiz, yoksa büyük bir çatışma durumunda ciddi biçimde savunmasız kalma riskiyle karşılaşırız" uyarısı yaptı.

Muhafazakâr lider Kemi Badenoch ise Bütçe'de yüzde 3 için bir plan ortaya konmaması üzerine Savunma Bakanı John Healey'nin "kendi testini geçemediğini" ileri sürdü.

Streeting eleştirilere karşı Dhesi ile "kesinlikle aynı fikirde olmadığını" söyleyerek hükümetin sorunları ileriye ertelemediğini savundu. Ayrıntıların harcamaları bütünü içinde değerlendirmek amacıyla gelecek yıla bırakılmasının "doğru" olduğunu ifade eden bakan, silahlı kuvvetlerin on yılı aşkın süre yetersiz yatırım aldığını kabul ederek "İstediğimiz noktada değiliz, ancak düşmanca tehditlerle başa çıkmaya hazırız" mesajı verdi.

Yüzde 3 hedefinin maliyeti ve siyasi arka plan

Bazı hesaplamalar, yüzde 3 hedefine ulaşmanın 2030'a kadar yıllık ek harcama gerektireceğini öne sürüyor. Nato'nun 2035'e kadar milli gelirin yüzde 3,5'ini savunmaya ayarlama taahhüdüyle uyum da tartışmaların parçası.

Yeni İngiltere savunma yatırım kuralının, savunma harcamalarındaki artışın toplum üzerindeki maliyetini dengeleyerek siyasi desteğini güçlendirmeye yönelik tasarlandığı değerlendiriliyor. Öte yandan Healey'nin Haziran'da Keir Starmer hükümetindeki savunma bakanlığı görevinden istifa ettiği ve dönemin başbakanının önerdiği savunma yatırımının "gerektiğinin çok altında kaldığını" savunduğu hatırlatılıyor.