Tarım Emtiasında Jeopolitik ve İklimsel Ayrışma: İlk Yarı Performans Analizi

2024 yılının ilk yarısında emtia piyasası, jeopolitik riskler ve iklim olaylarının etkisiyle tarım ürünlerinde belirgin bir fiyat ayrışmasına sahne oldu. Bu dönemde buğday, pirinç ve pamuk fiyatlarında sert yükselişler kaydedilirken; mısır, kahve, şeker ve kakao fiyatlarında düşüş eğilimi görüldü.

Tahıl Grubunda Arz Endişeleri Fiyatları Tetikledi

Chicago Ticaret Borsası verilerine göre yılın ilk yarısında kile başına fiyatlar buğdayda yüzde 16,2, pirinçte yüzde 24 ve soya fasulyesinde yüzde 9,2 oranında artış gösterdi. Mısır fiyatları ise yüzde 1 oranında geriledi. Buğday fiyatları, kile başına 6,8825 dolar seviyesini test ederek Haziran 2024'ten bu yana en yüksek noktaya ulaştı.

Fiyatlardaki bu artışta şu unsurlar belirleyici oldu:

• Enerji ve gübre maliyetlerindeki artışın tahıl fiyatlarına doğrudan yansıması.

• ABD’nin önemli tarım bölgelerindeki kuraklık nedeniyle ekim alanlarının tarihi düşük seviyelere gerilemesi.

• Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik aksamalar.

• Hindistan'ın ihracat kısıtlamaları ve iklim risklerinin küresel pirinç arzını daraltması.

Endüstriyel Tarım Ürünlerinde Pamuk ve Kahve Ayrışması

Intercontinental Exchange'te işlem gören ürünlerde pamuk fiyatları yüzde 19,5 artış kaydederken; şeker yüzde 1,3, kahve yüzde 15 ve kakao yüzde 16,3 oranında değer kaybetti. Kahve fiyatları, Brezilya'da beklenen rekor hasat ve Vietnam'dan gelen yüksek ihracat rakamlarıyla baskı altında kaldı. ABD Tarım Bakanlığı, Brezilya'nın 2026-2027 kahve hasadının yıllık bazda yüzde 14 artışla 71,9 milyon torbaya ulaşarak rekor kıracağını öngörüyor.

Pamuk fiyatlarındaki yükselişte ise ABD'deki kuraklık ve don riskinin yanı sıra, artan enerji maliyetlerinin sentetik lif üretimini zorlaştırması ve talebin doğal pamuğa kayması etkili oldu.

Uzman Görüşü: El Nino ve Savaşın Etkileri

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, fiyat hareketlerini El Nino hava olayı ve jeopolitik riskler üzerinden değerlendirdi. Ergezen, Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya'da yağışların azalmasının pirinç ve pamuk rekoltesini düşürdüğünü belirtti. Ayrıca ABD-İran geriliminin hem enerji hem de gübre maliyetlerini yukarı çekerek üretim süreçlerini zorlaştırdığını ifade etti.

Terimler ve Açıklamalar

• El Nino: Pasifik Okyanusu yüzey sularının ısınmasıyla karakterize edilen ve küresel hava desenlerini, yağış miktarını ve tarımsal üretimi etkileyen bir iklim olayıdır.

• Kile (Bushel): Özellikle tahıl ticaretinde kullanılan, ürüne göre ağırlığı değişebilen bir hacim ölçü birimidir.

• Libre (Pound): Yaklaşık 453,5 grama tekabül eden bir ağırlık birimi olup, pamuk, kahve ve şeker gibi emtiaların uluslararası ticaretinde standart ölçü olarak kullanılır.

• Arz Daralması: Piyasadaki bir ürünün miktarının azalması durumudur; talep sabit kaldığında fiyatların yükselmesine neden olur.