Nobel ekonomi ödülü Hall ve Woodford'a: Krizleri yumuşatan modeller ödüllendirildi

2008 küresel finans krizinin ardından politika yapıcıların dünya ekonomisini ikinci bir büyük buhran riskinden uzaklaştırmada kullandığı Yeni Keynesyen modelin mimarları, 2026 Nobel Ekonomi Ödülü'ne layık görüldü. Ödül, Columbia Üniversitesi'nden Michael Woodford ile Stanford Üniversitesi'nden Robert Hall'a, makroekonomik istikrarın mikroekonomik temellerini kurdukları için verildi.

Modelin kökeni: 1970'lerin petrol şoku

Ödülün hikâyesi, Keynes'in istikrar modellerinin sarsıldığı 1970'ler petrol şokuna dayanıyor. O dönemde yüksek enflasyon, zayıf büyüme ve yüksek işsizlik aynı anda yaşanmış, geleneksel modeller bu tabloyu açıklayamamıştı. Hall ve Woodford, mevcut çerçeveleri, hane halklarının ve firmaların bireysel kararlarının ekonomiyi toplu olarak nasıl etkilediğine dayanarak yeniden inşa etmeyi gösterdi.

Stanford'dan Hall, tüketicileri mekanik kural yenilerinden değil geleceğe yönelik davranışlarından hareketle modellendi; enflasyon, işsizlik ve büyüme gibi temel değişkenler arasındaki ilişkiler bu temele oturtuldu. Columbia'dan Woodford bu birikimi, bugün politika yapıcıların ana aracı olan eksiksiz bir makroekonomik istikrar çerçevesi olan Yeni Keynesyen modele dönüştürdü.

Faiz iletişimi de bu çalışmaların ürünü

İkilinin mirasının bir diğer ayağı, merkez bankalarının gelecekteki faiz beklentilerini piyasalarla paylaştığı ileri yönlü yönlendirme (forward guidance) stratejisi. Bu araç, 2008 krizinde ve Covid salgınında faizlerin rekor düşük seviyelere indiği dönemlerde politika yapıcıların elini güçlendirdi.

Yöntem herkesçe benimsenmiş değil: ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh, ileri yönlü yönlendirmenin normal dönemlerde sınırlı ve çerçeveli bir rol oynaması gerektiğini, aksi halde "netlik adına belirsizlik" doğacağını savunuyor. 2014'te dönemin Bank of England Başkanı Mark Carney de gerçekleşmeyen faiz artışı sinyalleri nedeniyle eleştirilerin odağına yerleşmişti.

Akademiden "paradigma değişimi" gerekçesi

Ödülü dağıtan İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, iki iktisatçının istikrar politikasında "bir paradigma değişimi" yarattığını vurguladı. Akademinin açıklamasında, araştırmalarının ürünü Yeni Keynesyen modellerin istikrar politikalarının konjonktür dalgalarını nasıl etkilediğini açıklamayı ve nicelleştirmeyi sağladığı, bu modellerin bugün dünyada merkez bankaları ve maliye bakanlıkları tarafından yaygın biçimde kullanıldığı belirtildi.

Akademinin ekonomi ödülü komitesi başkanı John Hassler, kazananların çalışmalarının dünya genelindeki merkez bankaları ve hükümetlerce kullanılan modellere sağlam bir kuramsal temel sağladığını, enerji krizleri ya da hane halkı tüketimindeki ani değişimler gibi şoklarla başa çıkmayı kolaylaştırdığını söyledi. Ödülün toplam değeri 1,2 milyon dolar.

Kazananların sözleri ve ekol sınıflandırması

Ödülü öğrenen Woodford, Stockholm'deki gazetecilere telefonla bağlanarak "Büyük bir onur. Sürpriz oldu ama kendimi çok iyi hissediyorum" dedi. Hall ise ABD ekonomi camiasını "tatlı su" ve "tuzlu su" ekolleri olarak ikiye ayıran sınıflandırmasıyla tanınıyor: Büyük Göller civarındaki iç kesim üniversitelerinde toplanan "tatlı su" iktisatçılar serbest piyasayı ve rasyonel beklentileri savunurken, Harvard, MIT ve Columbia gibi kıyı üniversitelerindeki "tuzlu su" ekolü, hükümetler ve merkez bankalarının talebi etkileyebileceğini öne süren Keynesyen ve Yeni Keynesyen geleneği temsil ediyor.