Orta Doğu'daki Çatışmalar ve Hürmüz Boğazı Krizi Küresel Gaz Arzını Tehdit Ediyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayımlanan "2026 Üçüncü Çeyrek Gaz Piyasası Raporu", küresel enerji piyasalarındaki kırılganlığı gözler önüne serdi. Geçen yılın ikinci yarısında dengelenme eğilimi gösteren piyasalar, şubat sonunda Orta Doğu'da tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla yeni bir arz şokuyla karşı karşıya kaldı. Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu stratejik noktanın kapanması, fiyatlarda sert dalgalanmaları tetikledi.

Asya ve Avrupa Piyasalarında Fiyatlar Zirveye Ulaştı

Rapora göre, 2024 yılının mart ayında spot doğal gaz fiyatları, 2022-2023 enerji krizinden bu yana kaydedilen en yüksek aylık ortalamalara ulaştı. Bölgesel bazdaki değişimler şu şekilde gerçekleşti:

• Avrupa (TTF): Gösterge fiyat niteliğindeki TTF, yılın ikinci çeyreğinde yıllık bazda yüzde 32 artış göstererek milyon İngiliz ısı birimi (MBtu) başına ortalama 16 dolara çıktı.

• Asya: Spot LNG fiyatları aynı dönemde yüzde 45'lik bir sıçramayla 17,5 dolar/MBtu seviyesine yükseldi.

Haziran ortasında ABD ile İran arasında sağlanan geçici mutabakat fiyat baskısını bir miktar hafifletse de Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan LNG taşımacılığı halen kriz öncesi seviyelerin oldukça gerisinde bulunuyor.

Arz Kaybı ve Küresel Talep Beklentileri

Orta Doğu kaynaklı üretim kaybı, diğer bölgelerdeki üretim artışıyla dengelenmeye çalışılıyor. Mart-haziran döneminde Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin LNG yüklemelerinde yıllık 35 milyar metreküplük bir azalma görülürken; Kuzey Amerika ve Afrika'daki yeni projeler bu kaybın yaklaşık dörtte üçünü telafi etti.

Yüksek fiyatlar ve arz güvenliğine yönelik endişeler, bu yıl küresel gaz talebinin yüzde 0,5 (yaklaşık 20 milyar metreküp) azalmasına yol açabilir. Bu durum, 2020 ve 2022 yıllarının ardından son on yıldaki üçüncü yıllık talep düşüşü olarak kayıtlara geçecek. Özellikle Asya ve Avrupa'da yüksek maliyetler nedeniyle elektrik üretiminde doğal gazdan kömüre geçişin hızlandığı gözlemleniyor.

Orta Vadeli Riskler: Ras Laffan Hasarı

IEA raporu, çatışmaların sadece kısa vadeli değil, orta vadeli etkilerine de dikkat çekiyor. Katar'da bulunan dünyanın en büyük LNG sıvılaştırma tesisi Ras Laffan'da meydana gelen hasarların, 2026-2030 döneminde kümülatif olarak 140 milyar metreküplük bir LNG arz kaybına yol açabileceği öngörülüyor.

Terimler ve Açıklamalar

• LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz): Doğal gazın taşınmasını kolaylaştırmak amacıyla yaklaşık -162 derecede sıvı hale getirilmiş formu.

• TTF (Title Transfer Facility): Hollanda merkezli, Avrupa'nın en likit ve gösterge kabul edilen doğal gaz ticaret platformu.

• MBtu (Million British Thermal Unit): İngiliz ısı birimi; doğal gazın enerji değerini ölçmek için kullanılan uluslararası birim.

• Spot Fiyat: Bir malın piyasada o anki teslimatı için geçerli olan nakit fiyatı.