Kişi Başına Gelir (Satın Alma Gücü Paritesi) nedir?

Kişi başına gelir (satın alma gücü paritesi), bir ülkedeki toplam gelirin nüfusa bölünmesiyle bulunan kişi başına düşen gelirin, ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklarına göre düzeltilmiş hâlidir. Kısaca SAGP olarak da yazılır. Amacı, aynı miktar paranın farklı ülkelerde ne kadar farklı miktarda mal ve hizmet alabileceğini hesaba katarak ülkeleri adil biçimde karşılaştırmaktır. Sonuç genellikle uluslararası dolar adı verilen sanal bir birimle ifade edilir.

Kişi Başına Gelir (Satın Alma Gücü Paritesi) nasıl işler?

İşleyişi iki adımda düşünülebilir. Önce ülkenin toplam geliri nüfusa bölünerek sıradan kişi başına gelir bulunur. Ardından bu tutar, o ülkedeki genel fiyat düzeyine göre düzeltilir: Ürün ve hizmetlerin ülkede daha ucuz olduğu yerlerde satın alma gücü yukarı, daha pahalı olduğu yerlerde aşağı ayarlanır. Böylece iki ülkedeki insanın cebindeki paranın gerçek alım gücü doğrudan karşılaştırılabilir hâle gelir. Bu düzeltme için ülkeler arasındaki fiyat farklarını ölçen satın alma gücü paritesi (SAGP) kurları kullanılır; bu kurlar, döviz piyasasındaki kurlardan farklıdır.

Kişi Başına Gelir (Satın Alma Gücü Paritesi) neden önemli?

Sıradan kişi başına gelir, döviz kuruna ve ülkenin fiyat düzeyine bağlı olarak yanıltıcı olabilir. Örneğin aynı dolar gelirle bir ülkede rahat yaşamak, başka bir ülkede zor olabilir; SAGP düzeltmesi tam da bu farkı görünür kılar. Bu nedenle yaşam standardı karşılaştırmaları, kalkınma düzeyi sıralamaları ve uluslararası ekonomik analizlerde genellikle SAGP'ye göre kişi başına gelir tercih edilir. Okur için de bir haberde geçen gelir karşılaştırmasının mutlak mı yoksa satın alma gücüne göre mi verildiğine bakmak, sonucun doğru yorumlanması açısından önemlidir.

Kişi Başına Gelir (Satın Alma Gücü Paritesi) ile sık karıştırılan kavramlar

Terim en çok sıradan (nominal) kişi başına gelirle karıştırılır. Nominal gelir, gelirin döviz kuruna çevrilmiş ham değeridir; fiyat farklarını düzeltmez. SAGP'ye göre gelir ise fiyat düzeyi farklarını hesaba katar. Ayrıca satın alma gücü paritesi tek başına bir kur ya da fiyat karşılaştırma yöntemidir; kişi başına gelir (SAGP) ise bu yöntemle düzeltilmiş gelir göstergesidir. Bir de kişi başına gelirin, gelirin ülkedeki dağılımını göstermediği unutulmamalıdır: Yüksek bir ortalama, gelirin herkesçe eşit paylaşıldığı anlamına gelmez.