İngiltere Bütçesi'nde gelir arayışı: Bankalar, kumar makineleri ve KDV seçenekleri

Yıllık 12 milyar sterlinlik KDV açığı, banka yöneticilerinin ek vergi beklentisi ve refah harcamalarında kesinti baskısı: İngiltere'de Şansölye John Healey, gelir vergisi oranlarına dokunmadan bütçede nasıl gelir yaratacağını belirlemek zorunda. BBC Verify'ın derlemesine göre ekonomistler, hükümetin mali kurallarını korumaya yarayan tamponun son altı ayda yaklaşık 24 milyar sterlinden 11 milyar sterline kadar gerileyebileceğini tahmin ediyor; temel neden, hükümetin özel yatırımcılardan borçlandığı faiz oranlarındaki yükseliş.

Healey'nin bu tamponu yeniden doldurmak için gelir araması bekleniyor; bu aynı zamanda parlamentonun sonuna kadar borçlanmayı azaltma taahhüdünün hâlâ geçerli olduğunun göstergesi sayılıyor. Şansölye aynı zamanda artan hayat pahalılığına destek ve savunma harcamalarının finansmanı için de kaynak bulma baskısı altında. 2024 seçim manifestosunda gelir vergisi, KDV ve sosyal sigorta (National Insurance) oranlarının artırılmayacağı taahhüt edildiği için seçenekler sınırlı; sermaye kazanç vergisi artırımı ya da 'mansion tax'ın genişletilmesi gibi seçenekler hükümet kaynaklarınca devre dışı bırakıldı.

İlgili: İngiltere Bütçesi konut fonuna 1 milyar sterlin ekliyor: Toplam 40 milyarı aşacak

Online pazaryerleri KDV tahsilatında sorumlu olacak

Basına yansıyan bilgilere göre şansölye, Amazon, eBay ve Temu gibi büyük online pazaryerlerinin, platformlarında satış yapan satıcıların borçlu olduğu KDV'yi tahsil etmekle sorumlu tutulacağını duyurmaya hazırlanıyor. Hazine, şirketlerin ödemesi gereken ama toplanamayan yıllık 12 milyar sterlinlik bir KDV açığından söz ediyor. Vergi uzmanlarına göre açığın bir bölümü, bazı satıcıların KDV'yi hiç kesmemesi ya da müşteriden tahsil ettiği KDV'yi devlete aktarmamasından kaynaklanıyor; bazılarının yurt dışında kurulu olup Birleşik Krallık'ta yerleşik gibi görünmesi ve borçtan kaçmak için farklı şirket adlarıyla yeniden açılması uygulamayı zorlaştırıyor.

Düzenlemenin yılda yaklaşık 1 milyar sterlin ek gelir sağlayabileceği tahmin ediliyor. Amazon düzenlemeyi desteklediğini belirterek yıllık 700 milyon sterlinlik bir tahmin açıkladı. Satıcıların bunun üzerine fiyatlarını yükseltmesi ya da platformdan çekilmesi bazı alışveriş yapanları etkileyebilir; ancak düzenleme, KDV ödeyen işletmelerin kurallara uymayanlar tarafından yasadışı biçimde alt edilmesinin de önüne geçebilir.

Bankalar neden verginin hedefinde?

Banka yöneticileri arasında şansölyenin bankalara uygulanan vergiyi artırmaya hazırlandığı yönünde yaygın bir beklenti var. Son yıllarda bankaların kârları, müşterilerden daha yüksek faiz alabilmeleri sayesinde artmıştı. Tax Policy Associates düşünce kuruluşunun hesaplamasına göre, kurumlar vergisi üzerindeki banka ek vergisinin yüzde 3'ten yüzde 5,5'e çıkarılması Hazine'ye yılda 1 ila 2 milyar sterlin ek gelir sağlayabilir. Daha yüksek vergi, önce bankaların hissedarlara dağıtacağı kârı azaltır; bankalar ise ek verginin Birleşik Krallık'a yatırımı caydırıp istihdamı olumsuz etkileyebileceği konusunda uyarıyor. Araştırmalar yükün kısmen müşterilere, düşük mevduat faizi veya yüksek borçlanma maliyeti yoluyla yansıtılabileceğine işaret ediyor; emeklilik fonlarında banka hissesi bulunan sıradan tasarruf sahipleri de dolaylı etkilenebilir.

Kumar makinesi vergisi ikiye katlanabilir mi?

ESki başbakan Gordon Brown, bahis dükkanları ve yetişkin oyun merkezlerinde bulunan, oyun başına 500 sterline kadar ödeme yapabilen elektronik kumar makinelerine uygulanan verginin artırılmasını, sorunlu kumarın yol açtığı sosyal zarara atıfta bulunarak talep ediyor. Social Market Foundation'ın (SMF) tahminine göre verginin yüzde 20'den yüzde 40'a çıkarılması, kumarbazların tepkisine bağlı olarak yılda 275 ila 460 milyon sterlin arası gelir getirebilir. SMF'in araştırması, bu makinelerin Birleşik Krallık'ın en yoksul caddelerinde yoğunlaştığını ve makinede casino oyunu oynayan her dört kişiden birinin riskli ya da zarar verici düzeyde kumar oynadığını ortaya koyuyor. Sektör ise bu adımın bahis dükkanlarının kârlılığını düşürerek kapanmasına ve at yarışı sektörüne akan katkıların azalarak istihdamı riske atmasına yol açabileceği görüşünde.

Üç verginin toplamı yetmez: refah harcamaları gündemde

Bu vergi tedbirlerinin birlikte sağlayacağı en yüksek gelir yılda yalnızca yaklaşık 3,5 milyar sterlin civarında kalıyor; bu, şansölyenin tamponu yenilemek ve yeni harcamaları finanse etmek için gerekebilecek meblağlara göre küçük bir tutar. Başbakan Andy Burnham yaz aylarında refah harcamalarında 'adil ve kalıcı' bir azaltma istediğini söylemişti; hükümet, muhalefet partilerinden de çalışma çağındaki yardımlardan tasarruf bulunması yönünde baskı görüyor. Muhafazakârlar yaş grubu yardımlarına erişimi kısıtlayarak yılda 36 milyar sterlin, Reform UK ise 50 milyar sterlin tasarruf öneriyor; ancak bağımsız analistler, bu kadar büyük tasarrufların gerçekçiliği hakkında soru işaretleri olduğunu belirtiyor.