ONS verisi: Yetişkinlerin yüzde 55'i yaşam maliyetinin arttığını söylüyor

İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi'nin (ONS) Ağustos ayında yürüttüğü ankete yanıt veren yetişkinlerin yüzde 55'i, yaşam maliyetlerinin bir önceki aya göre arttığını söyledi. İlk bütçesini tamamlayan Maliye Bakanı John Healey'nin gündeminin merkezindeki bu tablo, bir krizden çok kronikleşen bir soruna işaret ediyor: oran, Ağustos 2025'teki yüzde 62'nin ve bu yıl Nisan'daki yüzde 79'un altında kalırken, hâlâ yetişkinlerin yarısından fazlası gider artışı yaşıyor. Gider artışı yaşadığını söyleyenlerde en sık gerekçeler gıda alışverişi, akaryakıt ve enerji faturaları olarak öne çıktı.

Ortanın durumu: kırpacak kalem kalmadı

Anketin sayılarına karşılık gelen günlük tabloyu İpswich'te yaşayan iki çocuklu bir aile örnekliyor. Ailenin aylık otomatik ödeme talimatlarında konut kredisi, emlak vergisi ve enerji giderleri gibi kalemler bulunuyor; düzenli restoran ya da dışarıda yemek alışkanlıkları yok. "Aylık ödemelerimize bakınca içinde lüks olan bir şey yok, kırpacak hiçbir fazlalık kalmadı" diyen iki çocuk annesi Dawn Fazackerley-King, yıllardır artan maliyetler karşısında giderleri adım adım budadıklarını anlatıyor.

İlgili: İngiltere Bütçesi'nde gelir arayışı: Bankalar, kumar makineleri ve KDV seçenekleri

Bu aile için en kritik kırılma yaklaşıyor: birkaç ay içinde yenilenecek konut kredisinin faizinin yüzde 1,4'ten yaklaşık yüzde 5,3'e yükselebileceği hesaplanıyor. Fazackerley-King, bunun aynı evde yaşamaya devam ederken aylık yaklaşık 250 sterlin ek yük anlamına gelebileceğini, "aynı evde oturmak için" bu parayı bir yerden bulmaları gerektiğini, hâlbuki sıkışıklık zaten hissedilirken bu kaynağın nereden çıkacağını düşündüğünü söylüyor.

Fazackerley-King, tam zamanlı serbest çalışma yapan bir pilates eğitmeni; kocası ofiste çalışıyor ve hane gelirleri yılda yaklaşık 70.000 sterlin düzeyinde. Kendisini "sıkışmış orta sınıf" olarak görüyor ve hükümete mesajı net: "Lütfen dinlemeye başlayın. Yaşam maliyeti katlanılmaz hale geliyor ve hükümetin bu mesajı her zaman duyduğunu düşünmüyorum."

Geliri düşük hanelerde tampon yok

Clacton-on-Sea'de yaşayan 41 yaşındaki Jessica Taylor, yılda yaklaşık 26.000 sterlin gelirle Universal Credit alan ve baskıyı "kesinlikle" hisseden tek ebeveynli bir anne. Ay ay geçindiklerini, işini kaybederse bir ay, belki iki ay dayanabileceklerini söyleyen Taylor, tatilden feragat ederek oğlunun yıl boyunca düzenli etkinliklere ve deneyimlere katılmasını tercih ettiğini aktarıyor. Parayı uzatmak için yaptığı küçük numuneler de dikkat çekici: otopark ücretinden kaçınmak için çıkmadan önce haritalarda ve uydu görüntülerinde park yasağı olmayan sokakları arıyor.

Taylor ile annesi Karen Badenoch, insanlara ücretsiz para yönetimi seansları sunan bir topluluk şirketi yürütüyor. Badenoch, sıkça "çalışan insanların ay sonunu getirebilmek için kredi kartı ve sonradan öde alışverişinde borç biriktirdiğini" gördüklerini söylüyor. Ona göre en önemli adım finansal durumla ilgili açık olmak ve sorunlarla yüzleşmek; "bunun zihninize büyük bir rahatlama olduğunu ve yalnız olmadığınızı" vurguluyor.

Bütçe öncesi beklenti ve öngörüler

Başbakan Andy Burnham yaz aylarında zorlanan hanelere "nefes alanı" yaratma sözü vermiş, İngiltere'de çoğu tek yönlü otobüs ücretini 2 sterlinle sınırlamış ve konut elektrik faturalarındaki KDV'yi düşürmüştü. Gaz faturalarındaki sabit kullanım bedellerini kaldırma planı da daha sonra açıklandı. Bu son hamleyi olumlu karşılayan Fazackerley-King, buna rağmen hükümetin "derin yaralar üzerine yama yapmaya" çalıştığını ve sorunları çözmediğini savunuyor.

Kamu maliyesini bağımsız analiz eden Office for Budget Responsibility, reel hane halkı kullanılabilir gelirinin 2026 ile 2030 arasında yılda ortalama yüzde 0,75 artacağını öngörüyor. Aynı gösterge 2000 ile 2007 arasında yılda ortalama yüzde 3 büyümüştü. Healey ise bütçenin gelir vergisi, Ulusal Sigorta ve KDV'de artırım yapmayacağının ve mali kurallara uyulacağının garantisini verdi.

"Sıkışmış orta sınıf" kavramı siyaset gündemine 2010'da Ed Miliband'in İşçi Partisi liderliği sonrası girdi; ertesi yıl Oxford İngilizce Sözlüğü yılın ifadesi seçerek düşük ve orta gelirli kesimi enflasyon, ücret dondurması ve kamu harcama kesintilerinden en çok etkilenen grup olarak tanımlamıştı.