değerleme nedir?

Değerleme, bir hissenin, bir sektörün ya da piyasanın tamamının "ne kadar eder?" sorusuna sayısal bir cevap arama işidir. Fiyat tek başına fazla şey anlatmaz; aynı fiyat, güçlü kâr üreten bir şirkette görece ucuz, zayıf kâr üreten bir şirkette pahalı olabilir. Değerleme, fiyatı şirketin finansal büyüklükleriyle kıyaslayarak bu ayrımı yapmayı sağlar. Haberlerde geçen "yüksek değerleme", "değerleme primi" ya da "değerleme riski" ifadeleri bu ölçümün sonucuna işaret eder.

değerleme nasıl hesaplanır?

En yaygın yöntem çarpanlardır; yani hisse fiyatının bir finansal büyüklüğe bölünmesiyle bulunan oranlar. Fiyat/kazanç (F/K, İngilizcede P/E) oranı hisse fiyatını hisse başına kâra böler. Fiyat/satış çarpanı fiyatı şirketin satış gelirine oranlar, fiyat/defter değeri ise özkaynakla kıyaslar. "İleri F/K" bugünkü kâr yerine gelecek dönem kâr tahminini kullanır, bu yüzden büyüme beklentisini daha çok yansıtır. Bir şirketin çarpanı; aynı sektördeki benzer şirketlerin, sektör ortalamasının ya da geniş endeksin çarpanıyla karşılaştırılır. Aradaki fark, prim (yüksek fiyatlama) ya da iskonto (düşük fiyatlama) olarak adlandırılır. Şirket kâr etmiyorsa F/K anlamını yitirir ve satış çarpanı gibi alternatifler devreye girer.

değerleme neden önemli?

Değerleme, bir fiyat hareketinin arkasındaki beklentiyi okumanın yoludur. Geliri hızla artan bir şirketin çarpanı, fiyatı yerinde saysa bile gerileyebilir; bu, şirketin kârlılığına göre ucuzladığını gösterir. Tersine, fiyatı hızla yükselen bir şirketin çarpanı sektör ortalamasının çok üstüne çıkabilir. Bu durumda değerleme riski gündeme gelir: beklentiler karşılanmazsa fiyatın sert geri çekilme olasılığı artar. Piyasa genelinde ise toplam piyasa değerinin ekonomik büyüklüğe oranı gibi göstergeler, piyasanın tarihsel olarak nerede durduğuna dair bir çerçeve sunar.

değerleme ile sık karıştırılan kavramlar

Değerleme, fiyat hedefi vermek değildir; geçmiş veriler ve bugünkü beklentilerle yapılan bir kıyaslamadır. Değer ile fiyat da farklı kavramlardır: değerleme, piyasanın biçtiği fiyatı ölçmeye çalışır, ona itiraz etmez. Yüksek çarpan tek başına "pahalı" anlamına gelmez; hızlı büyüyen şirketlerde yüksek çarpan beklenen bir durumdur. Aynı şekilde düşük çarpan da her zaman fırsat demek değildir; bazen piyasanın şirkete dair bir endişesini yansıtır.