İngiltere'de çarşamba bütçe: 12 milyar sterlinlik tampon tartışılıyor

İngiltere bütçesi, Maliye Bakanı John Healey'nin görevdeki ilk sunumuyla çarşamba günü açıklanacak. Orta Doğu'daki savaşın yarattığı küresel enflasyon şoku tahvil piyasalarını sarsarken, Healey'nin hane halklarına ve işletmelere nefes aldırıcı önlemler ile mali kurallara uyum arasında denge kurması bekleniyor. Açıklamanın ana temaları mali tamponun boyutu, enerji desteği, yerinden yönetim, genç işsizliği ve savunma harcamaları olarak şekilleniyor.

Mali tampon ne kadar eridi?

Bahar açıklamasında önceki maliye bakanı Rachel Reeves, mali kurallar için 23,6 milyar sterlinlik bir tampon bırakmıştı. Bu kurallar, günlük harcamaların bu parlamento döneminin sonuna kadar gelirlerle karşılanmasını gerektiriyor. Orta Doğu savaşının yarattığı enflasyon şoku borç faiz maliyetlerini yükselttiği için tamponun büyük ölçüde erimesi bekleniyor; think-tank Resolution Foundation bu tutarın yaklaşık 12 milyar sterline yarılandığını tahmin ediyor.

İlgili: İngiltere'nin ilk ev kredisi planı bütçede açılacak: Peşinat yüzde 2,5

Kesin rakamı bağımsız izleme kuruluşu Bütçe Sorumluluk Ofisi'nin (OBR) değerlendirmesi belirleyecek; OBR borç maliyetleriyle birlikte enflasyon, ücret artışı, istihdam ve verimlilikteki gelişmeleri de hesaba katacak. Healey'nin tamponun daralmasına izin vermeye istekli olduğu düşünülüyor; ancak tahvil piyasasındaki yatırımcıların tepki vermemesi için en az 14 milyar sterlinlik bir tamponun korunması gerektiği tahmin ediliyor.

Yaşam maliyetine 'nefes payı' önlemleri

İran çatışmasının tetiklediği enerji fiyat şoku tüketiciyi doğrudan vurdu: benzin ve motorin fiyatları rekor seviyelerin yakınına taşırken, tipik bir hanehalkının enerji faturasının Ocak'tan itibaren yıllık 2.000 sterline çıkacağı öngörülüyor. 2021'den bu yana tüketiciler, mortgage, kredi, enerji ve su faturalarında ortalama yaklaşık 14.000 sterlin ek ödeme yaptı.

Healey'nin enerji tüketicilerine yardım için 1 milyar sterlinin üzerinde kaynak ayırdığı, bu kaynağın ağırlıklı olarak sosyal yardım alan hanelere verilen indirimin artırılmasına gideceği belirtiliyor. Yakıt vergisi indiriminin uzatılması yönünde baskı da sürüyor. Başbakan Andy Burnham'ın ilk alıcılar için yeni bir mortgage programı ve daha fazla sosyal konut inşası vaatleri de yaşam maliyeti gündeminin parçası.

Yerinden yönetim ve genç işsizliği

Burnham'ın göreve geldiğinden beri ana sloganı olan 'her posta kodunda iyi büyüme', bütçede yerinden yönetim paketiyle somutlaşması beklenen bir hedef. Paketin merkezinde, İngiltere'deki yerel yöneticilere gelir vergisinden pay bırakılması ve doğrudan seçilen belediye başkanlarına yönelik yeni bir 1,5 milyar sterlinlik borçlanma imkânı yer alıyor. İngiltere, Centre for Cities verilerine göre G7 ülkeleri arasında vergi ve harcama politikasında en merkezileşmiş ülke konumunda; hükümetin Kuzey'de, Manchester'da yeni bir hükümet merkezi kurma planı da gündemde.

Genç işsizliği bütçenin diğer kritik dosyası. Eğitim, istihdam veya eğitim dışında kalan (Neet) gençlerin sayısının yaklaşık 1 milyona çıkması, hükümetin durumu 'ekonomik felaket ve ahlaki bir başarısızlık' olarak tanımlamasına yol açtı. İş dünyası genç istihdamını teşvik için vergi indirimi ve işgücü maliyeti desteği istiyor; Youth Futures Foundation'ın analizine göre bir gencin Neet durumuna düşme riski bölgeden bölgeye belirgin biçimde farklılaşıyor.

Savunma harcamaları artacak mı?

Starmer döneminde savunma bakanlığını fon eksikliğinden istifa ederek bırakan Healey'nin, bütçede askeri harcamalara ek kaynak bulması bekleniyor. Mevcut savunma yatırım planının yılda 1 milyar sterlin ek fonlamaya ihtiyacı var; bu plan, savunma harcamasının 2029'a kadar GSYH'nin yüzde 2,7'sine çıkmasını öngörüyor.

Healey, 2030'a kadar bu oranın yüzde 3'e ulaşmasını hedeflediğini açıklamış durumda; Institute for Fiscal Studies bu hedef için o yıl ek 11 milyar sterlin gerekeceğini hesaplıyor. Uzun vadeli hedef ise 2035'e kadar GSYH'nin yüzde 3,5'i — bugünün parasıyla 25 milyar sterlinlik bir artışa denk geliyor. Burnham da savunma sektörünün yeniden sanayileşme planları için önemini vurgulamıştı. İngiltere bütçesi açıklanınca tüm bu kalemlerdeki rakamlar kesinleşecek.